Biografia Andrzeja Łapickiego
Dzieciństwo, okupacja i edukacja
Andrzej Łapicki urodził się 11 listopada 1924 roku w Rydze jako syn Borysa Łapickiego, profesora prawa rzymskiego na Uniwersytecie Warszawskim i Uniwersytecie Łódzkim, oraz Zofii z domu Fromont. Uczęszczał do I Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie, gdzie w 1942 roku, w ramach tajnego nauczania, zdał maturę. Studiował w konspiracyjnym Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej pod kierunkiem m.in. Zofii Małynicz, Marii i Edmunda Wiercińskich, Mariana Wyrzykowskiego i Jana Kreczmara. Występował w podziemnych przedstawieniach, recytując poezję Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Tadeusza Gajcego, i był aktorem Teatru Wojskowego zorganizowanego przez Biuro Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej. Brał udział w powstaniu warszawskim. Po wojnie uzyskał dyplom aktorski w Łodzi u Aleksandra Zelwerowicza.
Kariera teatralna
W 1945 roku zadebiutował jako aktor teatralny w „Weselu” Wyspiańskiego w Teatrze Wojska Polskiego w Łodzi, gdzie zagrał też m.in. Kaliksta w „Celestynie” Fernanda de Rojasa (1947, reż. Leon Schiller) i Freda w „Ladacznicy z zasadami” Sartre’a (1948). Od 1949 roku był związany z teatrami warszawskimi: Teatrem Współczesnym (1949–1964, 1966–1972), Teatrem Dramatycznym (1964–1966, 1982–1983), Teatrem Narodowym (1972–1981) i Teatrem Polskim (od 1983). Grał role klasyczne i współczesne – Kazimierza Norskiego w „Pensji pani Latter” Prusa (1954), Wilhelma Dawisona w „Marii Stuart” Schillera (1955, Teatr Narodowy) i Edmunda Łońskiego w „Aszantce” Perzyńskiego (1957).
Jako reżyser zadebiutował w 1957 roku spektaklem „Uśmiech Giocondy” Aldousa Huxleya. Wyreżyserował później m.in. musical „Madame Sans-Gêne” (1958) dla Teatru Syrena, „Lekkomyślną siostrę” (1971) dla Teatru Współczesnego, „Pogardę” (1975) dla Teatru Telewizji i „Portret Doriana Graya” (1976) dla Teatru Małego. W 1978 roku sam wyreżyserował i zagrał Dyrektora teatru w „Dwóch teatrach” Szaniawskiego w Teatrze Narodowym – dziesięć lat wcześniej, w 1968 roku, zagrał w tej samej sztuce inną rolę (Dyrektora drugiego) w inscenizacji Erwina Axera w Teatrze Współczesnym. W maju 1965 roku wystawił własny monodram „Sposób bycia” w Studenckim Teatrze Satyryków.
W latach 1995–1999 był dyrektorem artystycznym Teatru Polskiego w Warszawie. W lutym 1995 roku zagrał Radosta i wyreżyserował „Śluby panieńskie, czyli Magnetyzm serca” Fredry w Teatrze Powszechnym, a w 1998 roku wyreżyserował „Zemstę” Fredry w Teatrze Polskim. W 1987 roku, w reżyserii Jana Englerta, zagrał Prezesa w „Kordianie” Słowackiego w Teatrze Polskim – do tej współpracy wrócił ponad dwadzieścia lat później, w 2008 roku, triumfalnym powrotem na scenę Teatru Narodowego w roli Matwieja Sjemionowicza Szabelskiego w „Iwanowie” Czechowa w reżyserii Englerta, za którą otrzymał Nagrodę Specjalną miesięcznika „Teatr” i Feliksa Warszawskiego.
Film i telewizja
Zadebiutował na ekranie w 1946 roku w „Zakazanych piosenkach” Leonarda Buczkowskiego. Grał w filmach Erwina Axera („Domek z kart”, 1953), Tadeusza Konwickiego („Salto”, 1965) i Wojciecha Jerzego Hasa („Lalka”, 1968, jako Kazimierz Starski). Wielokrotnie współpracował z Andrzejem Wajdą: „Wszystko na sprzedaż” (1969), „Piłat i inni” (1971), „Wesele” (1972, rola Poety), „Ziemia obiecana” (1974, Trawiński), „Panny z Wilka” (1979) i „Pan Tadeusz” (1999, w roli księdza). Grał też u Krzysztofa Zanussiego („Stan posiadania”, 1989) i Barbary Sass. W Teatrze Telewizji występował m.in. w „Makbecie” (1969, reż. A. Wajda) i „Czarownicach z Salem” (1979, reż. Z. Hübner), a w krótkometrażowym filmie dokumentalnym Ludwika Perskiego „Hamlet x 5” (1966) wygłosił monolog Hamleta w przekładzie Antoniego Słonimskiego. W latach 1947–1956 był lektorem Polskiej Kroniki Filmowej. Był dziesięciokrotnym zdobywcą Złotej Maski – nagrody czytelników „Expressu Wieczornego” dla najpopularniejszego aktora telewizyjnego. W latach 2010–2012 grał Tadeusza Budzyńskiego w serialu „M jak miłość”.
Pedagog, rektor i działacz opozycji
Od 1953 roku wykładał w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie. W 1979 roku został profesorem nadzwyczajnym, a od 1987 roku – zwyczajnym. W latach 1971–1981 pełnił funkcję dziekana Wydziału Aktorskiego, a w latach 1981–1987 i 1993–1996 – rektora uczelni. Od początku lat 80. działał w opozycji demokratycznej i należał do „Solidarności”. W lutym 1984 roku Służba Bezpieczeństwa rozpoczęła jego inwigilację w ramach sprawy o kryptonimie „Rektor”, zarzucając mu „negatywny wpływ na młodzież studencką”; mimo nacisków SB na ministra kultury, by odwołać go ze stanowiska, zachował funkcję rektora. W czerwcu 1987 roku powitał Jana Pawła II podczas spotkania papieża ze środowiskiem artystów w kościele Świętego Krzyża w Warszawie. Z ramienia Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” zasiadał w Sejmie kontraktowym w latach 1989–1991, był współzałożycielem Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna, a następnie należał do Unii Demokratycznej. W latach 1989–1996 był prezesem Związku Artystów Scen Polskich.
Kalendarium kariery
- 1924Urodzony 11 listopada w Rydze.
- 1942Matura w ramach tajnego nauczania; studia w konspiracyjnym Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej.
- 1944Bierze udział w powstaniu warszawskim jako aktor Teatru Wojskowego BIP KG AK.
- 1945Debiut teatralny w „Weselu” Wyspiańskiego w Teatrze Wojska Polskiego w Łodzi.
- 1947Żeni się z Zofią Chrząszczewską. Rola Kaliksta w „Celestynie”.
- 1949Angaż do Teatru Współczesnego w Warszawie.
- 1953Duża rola filmowa w „Domku z kart” Erwina Axera.
- 1957Reżyserski debiut – „Uśmiech Giocondy” Huxleya.
- 1965Monodram „Sposób bycia” w Studenckim Teatrze Satyryków.
- 1972Poeta w „Weselu” Andrzeja Wajdy.
- 1974Trawiński w „Ziemi obiecanej” Wajdy.
- 1978Reżyseruje i gra Dyrektora teatru w „Dwóch teatrach” w Teatrze Narodowym.
- 1981Zostaje rektorem PWST (pierwsza kadencja, do 1987).
- 1984SB rozpoczyna inwigilację w ramach sprawy operacyjnej „Rektor”.
- 1989Poseł na Sejm kontraktowy z listy Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” (do 1991).
- 1993Druga kadencja rektora PWST (do 1996).
- 1995Dyrektor artystyczny Teatru Polskiego (do 1999). Radost w „Ślubach panieńskich” (reż. własna).
- 2008Powrót na scenę w „Iwanowie” u Jana Englerta – Nagroda Specjalna „Teatru”.
- 2009Żeni się z Kamilą Mścichowską, młodszą o 60 lat teatrolog.
- 2012Umiera 21 lipca w Warszawie.
Najważniejsze role teatralne
| Rok | Rola | Spektakl / autor | Teatr |
|---|---|---|---|
| 1945 | rola w zespole | „Wesele”, S. Wyspiański (debiut) | Teatr Wojska Polskiego, Łódź |
| 1947 | Kalikst | „Celestyna”, F. de Rojas (reż. L. Schiller) | Teatr Wojska Polskiego, Łódź |
| 1954 | Kazimierz Norski | „Pensja pani Latter”, B. Prus | Teatr Współczesny |
| 1955 | Wilhelm Dawison | „Maria Stuart”, F. Schiller | Teatr Narodowy |
| 1957 | Edmund Łoński | „Aszantka”, W. Perzyński | Teatr Narodowy |
| 1968 | Dyrektor drugi | „Dwa teatry”, J. Szaniawski (reż. E. Axer) | Teatr Współczesny |
| 1978 | Dyrektor teatru | „Dwa teatry”, J. Szaniawski (reż. własna) | Teatr Narodowy |
| 1987 | Prezes | „Kordian”, J. Słowacki (reż. J. Englert) | Teatr Polski |
| 1995 | Radost | „Śluby panieńskie”, A. Fredro (reż. własna) | Teatr Powszechny |
| 2008 | Matwiej Szabelski | „Iwanow”, A. Czechow (reż. J. Englert) | Teatr Narodowy |
Filmografia – wybór
| Rok | Tytuł | Rola | Reżyseria |
|---|---|---|---|
| 1946 | Zakazane piosenki | wykonawca wyroku na konfidencie | Leonard Buczkowski |
| 1953 | Domek z kart | starosta | Erwin Axer |
| 1965 | Salto | pijak Pietuch | Tadeusz Konwicki |
| 1968 | Lalka | Kazimierz Starski | Wojciech Jerzy Has |
| 1969 | Wszystko na sprzedaż | reżyser Andrzej | Andrzej Wajda |
| 1971 | Piłat i inni | Afraniusz | Andrzej Wajda |
| 1972 | Wesele | Poeta | Andrzej Wajda |
| 1974 | Ziemia obiecana | Trawiński | Andrzej Wajda |
| 1979 | Panny z Wilka | lekarz w Stokroci | Andrzej Wajda |
| 1989 | Stan posiadania | ojciec Tomasza | Krzysztof Zanussi |
| 1999 | Pan Tadeusz | ksiądz | Andrzej Wajda |
| 2010–2012 | M jak miłość (serial) | Tadeusz Budzyński | różni |
Nagrody i odznaczenia
Odznaczenia państwowe
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1995)
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1975)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1970)
- Złoty Krzyż Zasługi (1955)
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)
- Medal Komisji Edukacji Narodowej (1973)
- Złoty Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2005)
- Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967)
- Odznaka Honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1990)
Nagrody artystyczne
- Złota Maska „Expressu Wieczornego” – dwukrotnie (1964, 1968)
- Srebrna Maska „Expressu Wieczornego” – sześciokrotnie (1963–1971)
- Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji – czterokrotnie (1964–1979)
- Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy (1972)
- Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1973)
- Nagroda na XIX FPSW za rolę Dyrektora w „Dwóch teatrach” (1978)
- Nagroda główna na XX Kaliskich Spotkaniach Teatralnych za rolę Danfortha w „Czarownicach z Salem” (1980)
- Złoty Ekran za inscenizację poezji Iwaszkiewicza (1980)
- Nagroda na XI Opolskich Konfrontacjach Teatralnych za „Śluby panieńskie” (1985)
- Super Wiktor (1994)
- Nagroda główna XX Opolskich Konfrontacji Teatralnych za rolę Radosta i reżyserię „Ślubów panieńskich” (1995)
- Mistrzowski Laur Teatru Telewizji (2003)
- Nagroda Ministra Kultury w dziedzinie teatru (2005)
- Nagroda Specjalna miesięcznika „Teatr” za powrót w „Iwanowie” (2008)
- Feliks Warszawski za rolę w „Iwanowie” (2008)
- Nagroda Specjalna im. Konrada Swinarskiego (2008)
- Nagroda im. Cypriana Kamila Norwida, kategoria „Dzieło Życia” (pośmiertnie, 2012)
Życie prywatne i rodzina
Andrzej Łapicki był synem profesora prawa rzymskiego Borysa Łapickiego. W 1947 roku ożenił się z Zofią Chrząszczewską, z którą był aż do jej śmierci w 2005 roku. Miał z nią córkę Zuzannę, adoptował też Grzegorza, syna żony z poprzedniego związku. W 2009 roku, w wieku 85 lat, ożenił się z młodszą o 60 lat teatrolog Kamilą Mścichowską.
Zmarł 21 lipca 2012 roku w swoim domu w Warszawie. Po uroczystościach pogrzebowych w kościele św. Karola Boromeusza został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Ciekawostki o Andrzeju Łapickim
- Był dziesięciokrotnym zdobywcą Złotej lub Srebrnej Maski „Expressu Wieczornego” dla najpopularniejszego aktora telewizyjnego.
- W latach 1947–1956 był lektorem Polskiej Kroniki Filmowej.
- W krótkometrażowym filmie „Hamlet x 5” Ludwika Perskiego (1966) wygłosił monolog Hamleta w przekładzie Antoniego Słonimskiego.
- Od 1984 roku był obiektem inwigilacji Służby Bezpieczeństwa w ramach sprawy operacyjnej o kryptonimie „Rektor”.
- W czerwcu 1987 roku powitał Jana Pawła II podczas spotkania papieża ze środowiskiem artystycznym w kościele Świętego Krzyża w Warszawie.
- W latach 1989–1991 zasiadał w Sejmie kontraktowym jako poseł z ramienia Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”.
- W wieku 85 lat poślubił 25-letnią wówczas Kamilę Mścichowską – różnica wieku między małżonkami wynosiła 60 lat.
- W latach 2010–2012, mając blisko 90 lat, grał regularną rolę w serialu „M jak miłość”.
Andrzej Łapicki – pytania i odpowiedzi
Ile lat miał Andrzej Łapicki?
Urodził się 11 listopada 1924 roku w Rydze, a zmarł 21 lipca 2012 roku w Warszawie w wieku 87 lat.
Czym zajmował się Andrzej Łapicki poza aktorstwem?
Wyreżyserował ponad 100 przedstawień, był profesorem i dwukrotnie rektorem PWST w Warszawie (1981–1987 i 1993–1996), a w latach 1989–1991 posłem na Sejm kontraktowy.
Z jakim reżyserem filmowym najczęściej współpracował Andrzej Łapicki?
Z Andrzejem Wajdą – zagrał w jego filmach „Wszystko na sprzedaż” (1969), „Wesele” (1972), „Ziemia obiecana” (1974), „Panny z Wilka” (1979) i „Pan Tadeusz” (1999).
Czy Andrzej Łapicki był w opozycji w PRL?
Tak, od początku lat 80. działał w „Solidarności” i był inwigilowany przez SB w ramach sprawy „Rektor”. W latach 1989–1991 zasiadał w Sejmie kontraktowym z ramienia Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”.
Kim była żona Andrzeja Łapickiego?
Pierwszą żoną, od 1947 do jej śmierci w 2005, była Zofia Chrząszczewska. W 2009 roku, w wieku 85 lat, poślubił młodszą o 60 lat teatrolog Kamilę Mścichowską.
Ile ról zagrał Andrzej Łapicki?
Według Wikipedii zagrał ponad 200 ról teatralnych, filmowych i telewizyjnych, a jako reżyser wyreżyserował ponad 100 przedstawień.
Zobacz także
- Lista polskich aktorów
- Teatr Polski w Warszawie
- Teatry w Warszawie
- Jan Englert
- Tadeusz Łomnicki
- Wojciech Pszoniak
Źródła
- Andrzej Łapicki – Wikipedia
pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_Łapicki - Andrzej Łapicki – FilmPolski.pl
filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111340 - Andrzej Łapicki – Filmweb
filmweb.pl/person/Andrzej+Lapicki-8585 - Andrzej Łapicki – FDB.pl
fdb.pl/osoba/29937-andrzej-lapicki - Andrzej Łapicki – Encyklopedia Teatru Polskiego (role sceniczne, daty premier)
encyklopediateatru.pl/osoby/2366/andrzej-lapicki - Zdjęcie: Edward Hartwig / Narodowe Archiwum Cyfrowe, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 4.0
commons.wikimedia.org/wiki/File:Andrzej_Łapicki_(portret3).jpg
creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl