Emil Karewicz

Biografia Emila Karewicza

Dzieciństwo, wojna i początki na scenie

Emil Karewicz, właściwie Emilian Alojzy Karewicz, urodził się 13 marca 1923 roku w Wilnie jako jedyne dziecko byłego oficera Cesarskiej Armii Rosyjskiej, później strażaka i felczera, oraz Anny (1887–1973). W latach 30. był ministrantem w wileńskiej parafii i należał do drużyny harcerskiej, która podczas obrony Wilna we wrześniu 1939 roku pełniła funkcje gońców i obsługi telefonów.

Karierę aktorską rozpoczął w 1940 roku na bezpłatnym stażu w wileńskim Teatrze Małym, gdzie zagrał rolę Małpy w „Kwartecie” I. Kryłowa u boku Hanny Skarżanki. Po rozwiązaniu teatru w czerwcu 1941 roku podjął pracę w firmie transportowej przez Arbeitsamt, by uniknąć wywózki na roboty przymusowe. Pod koniec wojny został aresztowany i przewieziony do Białegostoku, gdzie wcielono go do kompanii strzeleckiej 2 Armii Wojska Polskiego, z którą przeszedł szlak bojowy do Berlina, a następnie trafił do plutonu artystycznego organizującego koncerty dla wojska. Służbę wojskową zakończył w 1947 roku, ukończywszy równolegle Studio Dramatyczne prowadzone przez Iwona Galla w Krakowie.

Kariera teatralna: z Wilna przez Trójmiasto i Łódź do Warszawy

Zawodowo zadebiutował 26 października 1948 roku rolą kelnera Antosia w „Klubie kawalerów” Michała Bałuckiego w Miejskim Teatrze Wybrzeże w Gdyni – wcześniej, w kwietniu 1947 roku, zagrał już epizod w Teatrze Aktorów Województwa Gdańskiego w Sopocie. Pod koniec lat 40. występował także w Teatrze Kameralnym w Sopocie, a od 1949 roku związał się ze scenami łódzkimi: Teatrem im. Stefana Jaracza (1949–1957, 1958–1960) oraz Państwowym Teatrem Nowym (1960–1962), z rocznym epizodem w Teatrze Polskim w Poznaniu (1957–1958). W Łodzi zagrał m.in. Capignaca w „Bonapartem i Sułkowskim” Brandstaettera (1953) i Franciszka Moora w „Zbójcach” Schillera (1955).

Od 1962 roku związany był z Warszawą, gdzie grał kolejno w Teatrze Ateneum (1962–1965), Teatrze Dramatycznym (1965–1967) i Teatrze Ludowym, przemianowanym w 1974 roku na Teatr Nowy (od 1967 roku). Na tych scenach zagrał m.in. Liapkina-Tiapkina w „Rewizorze” Gogola (1968), Jakuba Szelę w „Turoniu” Żeromskiego (1971), Stomila w „Tangu” Mrożka (1982) oraz Spodka w „Śnie nocy letniej” Szekspira (1979). Formalnie przeszedł na emeryturę w 1983 roku, ale jeszcze w 2004 roku (Teatr im. Jaracza w Olsztynie) i 2005 roku (Teatr Nowy w Łodzi) wracał na scenę gościnnie. Występował również w Teatrze Telewizji i Teatrze Polskiego Radia.

Film: Hermann Brunner i Krzyżacy

Debiutował na ekranie w 1950 roku rolą Georga w „Warszawskiej premierze”. Rozpoznawalność przyniosły mu role drugoplanowe w kinie lat 50. i 60., m.in. porucznika AK „Mądrego” w „Kanale” Andrzeja Wajdy (1956) oraz tytułowego – a właściwie królewskiego – Władysława Jagiełły w „Krzyżakach” Aleksandra Forda (1960). Największą popularność przyniosła mu jednak rola Hermanna Brunnera w kultowym serialu „Stawka większa niż życie” (1967–1968), a także oficera Gestapo w komedii „Jak rozpętałem drugą wojnę światową” (1969). Do roli Brunnera powrócił jeszcze w 2012 roku w filmie „Hans Kloss. Stawka większa niż śmierć” Patryka Vegi.

W kolejnych dekadach grał głównie role drugoplanowe i epizodyczne w ponad 55 filmach i serialach, m.in. Tomasza Łęckiego w „Lalce” (1977), rotmistrza Stanisława Sołtykiewicza w „Hubalu” (1973) oraz generała Kazimierza Sosnkowskiego w „Katastrofie w Gibraltarze” (1983). W ostatnich dekadach kariery pojawiał się m.in. w „Klanie”, „M jak miłość” oraz „Barwach szczęścia” (2007–2015), gdzie grał Tadeusza Barczyka.

Poza aktorstwem

Karewicz pasjonował się malarstwem, grą na pianinie i komponowaniem piosenek. Malował m.in. pejzaże Wilna i okolic z pamięci, wystawiał swoje prace w warszawskim Klubie Dowództwa Garnizonu, Akademii Obrony Narodowej w Rembertowie, Łódzkim Domu Kultury i zamku w Nidzicy. Rysował też karykatury kolegów z teatrów. W 2004 roku odcisnął dłoń w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach, a przez lata był ambasadorem Domu Artystów Weteranów w Skolimowie. W 2013 roku, nakładem Wydawnictwa Melanż, ukazała się jego autobiografia „Moje trzy po trzy” w opracowaniu literackim Pawła Oksanowicza.

Kalendarium kariery

• 1923Urodzony 13 marca w Wilnie.
• 1940Bezpłatny staż w wileńskim Teatrze Małym – rola Małpy w „Kwartecie” Kryłowa.
• 1941Rozwiązanie teatru; praca w firmie transportowej, by uniknąć wywózki na roboty przymusowe.
• 1945Wcielony do 2 Armii Wojska Polskiego, przechodzi szlak bojowy do Berlina.
• 1947Koniec służby wojskowej; ukończenie Studia Dramatycznego Iwona Galla w Krakowie.
• 1948Debiut teatralny w „Klubie kawalerów” w Teatrze Wybrzeże w Gdyni.
• 1949Przenosi się do Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi.
• 1950Debiut filmowy w „Warszawskiej premierze”.
• 1956Rola porucznika AK „Mądrego” w „Kanale” Andrzeja Wajdy.
• 1960Rola króla Władysława Jagiełły w „Krzyżakach” Aleksandra Forda.
• 1962Przenosi się do Warszawy, do Teatru Ateneum.
• 1967Zaczyna grać w Teatrze Ludowym. Premiera „Stawki większej niż życie” – rola Hermanna Brunnera.
• 1969Rola oficera Gestapo w „Jak rozpętałem drugą wojnę światową”.
• 1982Rola Stomila w „Tangu” Mrożka w Teatrze Nowym.
• 1983Formalne przejście na emeryturę aktorską.
• 2004Gościnny powrót na scenę w Teatrze im. Jaracza w Olsztynie. Odcisk dłoni w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach.
• 2012Powrót do roli Hermanna Brunnera w filmie „Hans Kloss. Stawka większa niż śmierć”.
• 2013Premiera autobiografii „Moje trzy po trzy”.
• 2020Umiera 18 marca w Warszawie, w wieku 97 lat, po udarze mózgu.

Najważniejsze role teatralne

Filmografia – wybór

Nagrody i odznaczenia

Odznaczenia państwowe

Wyróżnienia i odznaki honorowe

Życie prywatne i rodzina

Emil Karewicz był trzykrotnie żonaty. Krótko po ukończeniu 18 lat ożenił się z Ewą, poznaną podczas pracy w firmie transportowej w 1941 roku – małżeństwo zakończyło się rozwodem po wojnie. Z drugą żoną, Delfiną, miał córkę Sylwię. Od 1950 roku aż do jej śmierci w 2012 roku jego żoną była Teresa Karewicz (1925–2012), z którą miał syna Krzysztofa i córkę Małgorzatę. W połowie lat 70. rodzina zamieszkała w domu z ogrodem w warszawskim Aninie.

W ostatnich latach życia Karewicz zmagał się z niewydolnością serca i chorobą Ménière’a, miał też wszczepiony rozrusznik serca. 17 marca 2020 roku trafił do szpitala w Międzylesiu z udarem mózgu i zmarł następnego dnia. Urnę z jego prochami złożono w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach; ze względu na pandemię COVID-19 pogrzeb o charakterze państwowym i świeckim odbył się dopiero 23 czerwca 2020 roku.

Ciekawostki o Emilu Karewiczu

• Zanim rozpoczął zawodową karierę, przeszedł szlak bojowy 2 Armii Wojska Polskiego do Berlina, a potem grał w plutonie artystycznym organizującym koncerty dla wojska.
• Zagrał dwie role w tej samej rodzinie postaci – króla Władysława Jagiełłę w „Krzyżakach” oraz szpiega Hermanna Brunnera w „Stawce większej niż życie”, dwie z najbardziej rozpoznawalnych ról w historii polskiego kina i telewizji.
• Choć formalnie przeszedł na emeryturę aktorską w 1983 roku, jeszcze w wieku 81 i 82 lat wracał na scenę gościnnie (2004, 2005).
• Do roli Hermanna Brunnera powrócił po 44 latach – w 2012 roku, w filmie „Hans Kloss. Stawka większa niż śmierć”, w wieku 89 lat.
• Poza aktorstwem malował obrazy, m.in. pejzaże rodzinnego Wilna odtwarzane z pamięci, i wystawiał je publicznie.
• W 2013 roku, w wieku 90 lat, wydał autobiografię „Moje trzy po trzy”.
• Był ambasadorem Domu Artystów Weteranów w Skolimowie, wspierającego starszych aktorów.

Emil Karewicz – pytania i odpowiedzi

Zobacz także

• Lista polskich aktorów
• Stanisław Mikulski
• Tadeusz Fijewski
• Henryk Bista
• Teatry w Warszawie
• Jan Englert
• Teatry w Polsce

Źródła

• Emil Karewicz – Wikipedia
  pl.wikipedia.org/wiki/Emil_Karewicz
• Emil Karewicz – Encyklopedia teatru polskiego (role sceniczne 1947–2005)
  encyklopediateatru.pl/osoby/2593/emil-karewicz
• Emil Karewicz – FilmPolski.pl
  filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=114707
• Emil Karewicz – Filmweb
  filmweb.pl/person/Emil+Karewicz-461
• Emil Karewicz – IMDb
  imdb.com/name/nm0439202/
• Emil Karewicz – FDB.pl
  fdb.pl/osoba/43505-emil-karewicz
• Emil Karewicz, „Moje trzy po trzy”, oprac. Paweł Oksanowicz, Wydawnictwo Melanż, 2013, ISBN 978-83-928029-5-2.
• Zdjęcie: Ja Fryta, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 2.0
  commons.wikimedia.org/wiki/File:Emil_Karewicz_(2).jpg
  creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/deed.pl

Ostatnia aktualizacja: 20.09.2026