Biografia Eugeniusza Bodo
Dzieciństwo i edukacja
Eugeniusz Bodo urodził się 29 grudnia 1899 roku w Smoleńsku jako nieślubny syn Jadwigi Anny Dylewskiej. Teodor Junod, inżynier o szwajcarskich korzeniach, uznał chłopca za swojego syna po ślubie z jego matką w 1905 roku. Od tego roku Bodo dorastał w Łodzi, gdzie ojciec – zafascynowany kinem – założył Teatr Iluzji „Urania”. Tam, jako dziecko, zadebiutował na scenie w numerze zapamiętanym jako „10-letni kowboj Bodo”, od którego wziął się jego artystyczny pseudonim. Za namową ojca podjął naukę w łódzkiej szkole handlowej, lecz szybko ją porzucił z powodu nieznajomości matematyki.
Kabaret i teatr rewiowy
W 1917 roku uciekł z domu do Poznania, gdzie został bileterem w teatrze „Apollo”, a wkrótce zaczął statystować w przedstawieniach. Po powrocie do Łodzi występował w Teatrze „Colloseum”, a karierę kontynuował w Lublinie. W 1920 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie początkowo bez większego sukcesu występował jako artysta kabaretowy w ogródkach kawiarnianych.
Rozgłos przyniosły mu występy w kabarecie „Qui Pro Quo”, gdzie zadebiutował w 1921 roku rolą w operetce „Amerykanka”. Występował też w przedstawieniach „Serce i bufet”, „Black and White” oraz „Precz z nagością”, w którym ciepło przyjęty został wykonywany przez niego utwór „Titine”. Publiczność, zwłaszcza kobiecą, ujmował mimo przeciętnych możliwości głosowych i aktorskich, zwłaszcza w duetach scenicznych z Zulą Pogorzelską. W 1925 roku odszedł z „Qui Pro Quo” do Teatru „Perskie Oko”, przemianowanego później na „Nowe Perskie Oko” i „Morskie Oko”, występował także w kabaretach „Orfeum” i „Banda”.
Do teatru wracał również w latach 30., już jako gwiazda filmowa: zagrał w krytycznie przyjętym spektaklu „Szczęśliwy pech” w Teatrze Letnim (1935) oraz w operetce „Gwiazda areny” w Cyrku Braci Staniewskich (1935), w farsie „Ciotka Karola” w kabarecie „Cyrulik Warszawski” (1936), a w 1938 roku podpisał kontrakt z teatrem „Tip-Top”, występując w rewii politycznej „Kto kogo?”.
Kariera filmowa
Jako aktor filmowy zadebiutował ciepło przyjętą rolą Geniusia, nauczyciela muzyki, w komedii „Rywale” (1925) w reżyserii Henryka Szaro. Zagrał następnie m.in. inspicjenta Gładysza w „Czerwonym błaźnie” (1926) oraz Romana Warczyńskiego w „Człowieku o błękitnej duszy” (1929). W 1930 roku do kin trafiły cztery filmy z jego udziałem, w tym nagrodzony Złotym Medalem na Międzynarodowym Festiwalu w Nicei „Kult ciała” w reżyserii Michała Waszyńskiego.
W 1931 roku został współwłaścicielem wytwórni B.W.B. Film (nazwa od nazwisk Bodo, Waszyński i Brodzisz), w której zrealizował „Bezimiennych bohaterów” i „Głos pustyni” (oba 1932) – do obu, w których zagrał główne role, sam napisał scenariusz. „Głos pustyni” przyniósł mu międzynarodową sławę. W 1933 roku, po roli Kuźmy w „Zabawce” Waszyńskiego, został okrzyknięty „Królem Ekranu” w plebiscycie tygodnika „Kino”.
Tego samego roku założył wytwórnię „Urania-Film”, nazwaną na cześć kina swojego zmarłego ojca. Powstały w niej filmy Michała Waszyńskiego z udziałem Bodo: „Jego ekscelencja subiekt” (1933), „Czarna perła” i „Pieśniarz Warszawy” (oba 1934, w tym drugim zaśpiewał przebój „Już taki jestem zimny drań”), „Kocha, lubi, szanuje” (1934) oraz „Jaśnie pan szofer” (1935). W „Czy Lucyna to dziewczyna?” (1934) Juliusza Gardana, grając inżyniera Stefana Żarnowskiego, jako pierwszy polski aktor rozebrał się na ekranie do naga.
W 1936 roku wyprodukował i zagrał główną rolę w komedii Leona Trystana „Piętro wyżej”, w której – przebrany za kobietę – zaśpiewał „Sex appeal”, a widzom zapadł w pamięć dzięki przebojowi „Umówiłem się z nią na dziewiątą”. Zagrał też w kilku filmach Mieczysława Krawicza: „Skłamałam” (1937), „Robert i Bertrand” oraz „Paweł i Gaweł” (oba 1938, w tym drugim zaśpiewał w duecie z Adolfem Dymszą). Za rolę w „Strachach” (1938), uznawanych za jeden z najlepszych filmów z jego udziałem, wcielił się w artystę kabaretowego Zygmunta Modeckiego. Jako reżyser nakręcił „Królową przedmieścia” i „Za winy niepopełnione” (oba 1938). We wrześniu 1939 roku przerwano zdjęcia do „Uwaga! Szpieg”, w którym Bodo miał być reżyserem i odtwórcą głównej roli – wybuch wojny zakończył ten projekt, a planowany film „Moja mama – to ja!” nigdy nie powstał.
Aresztowanie i śmierć
Po wybuchu II wojny światowej Bodo uciekł z Warszawy do Białegostoku, a po zajęciu miasta przez wojska sowieckie – do Lwowa, gdzie dołączył do zespołu Ref-Rena Feliksa Konarskiego, a następnie występował jako konferansjer w teatrze Tea-Jazz Henryka Warsa, odbywając z nim trasę objazdową po ZSRR.
Planując emigrację do USA, ujawnił w dokumentach swoje szwajcarskie obywatelstwo. Nie zdążył wyjechać – po ataku III Rzeszy na ZSRR został 26 czerwca 1941 roku aresztowany przez NKWD i wywieziony do Moskwy, a następnie osadzony w więzieniu w Ufie. Podejrzewany o szpiegostwo z powodu szwajcarskiego paszportu, po przesłuchaniach w więzieniu Butyrki został decyzją specjalnej narady przy NKWD ZSRR skazany na pięć lat ciężkiego obozu jako „element społecznie niebezpieczny”. Interwencje polskiej ambasady w jego sprawie władze sowieckie potraktowały jako kolejny dowód domniemanego szpiegostwa; ze względu na szwajcarskie obywatelstwo nie objęła go też amnestia dla Polaków.
14 maja 1943 roku trafił do łagru w Kotłasie. Wyniszczony głodem, 19 czerwca został zdiagnozowany przez komisję lekarską jako niezdolny do pracy z powodu pelagry i umieszczony w obozowym szpitalu. Zmarł 7 października 1943 roku, w wieku 43 lat, na gruźlicę płuc przy towarzyszącej pelagrze. Został pochowany w zbiorowym grobie. W czasach PRL, ze względów politycznych, rozpowszechniano fałszywą wersję, według której Bodo miał zostać rozstrzelany przez Niemców po zajęciu Lwowa.
18 października 1991 roku został pośmiertnie zrehabilitowany przez rosyjskie władze. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, a 2 października 2011 roku w Kotłasie odsłonięto poświęcony mu pomnik.
Kalendarium kariery
- 1899Urodzony 29 grudnia w Smoleńsku jako Bogdan Eugeniusz Junod.
- 1905Rodzina osiada w Łodzi; ojciec zakłada Teatr Iluzji „Urania”.
- 1917Ucieczka z domu do Poznania, początki na scenie teatru „Apollo”.
- 1920Przeprowadzka do Warszawy, pierwsze występy kabaretowe.
- 1921Debiut w kabarecie Qui Pro Quo rolą w operetce „Amerykanka”.
- 1925Debiut filmowy w „Rywalach” Henryka Szaro. Przejście do Teatru „Perskie Oko”.
- 1929Wypadek samochodowy pod Łowiczem, w którym zginął aktor Witold Roland.
- 1931Współzałożyciel wytwórni B.W.B. Film.
- 1933Tytuł „Króla Ekranu” tygodnika „Kino”. Założenie wytwórni Urania-Film.
- 1934„Pieśniarz Warszawy” i przebój „Już taki jestem zimny drań”.
- 1936„Piętro wyżej” i przebój „Umówiłem się z nią na dziewiątą”.
- 1938Złoty Krzyż Zasługi. Otwiera kawiarnię Café Bodo w Warszawie. Reżyseruje „Królową przedmieścia”.
- 1939Wybuch wojny przerywa zdjęcia do „Uwaga! Szpieg”. Ucieczka do Białegostoku, potem Lwowa.
- 194126 czerwca aresztowany przez NKWD po ujawnieniu obywatelstwa szwajcarskiego.
- 1943Skazany na pięć lat łagru. Umiera 7 października w obozowym szpitalu w Kotłasie.
- 199118 października zostaje pośmiertnie zrehabilitowany przez władze rosyjskie.
- 2011Odsłonięcie pomnika ku jego pamięci na cmentarzu Makaricha w Kotłasie.
- 2016Premiera serialu i filmu „Bodo” w reżyserii Michała Kwiecińskiego.
Najważniejsze role teatralne i rewiowe
| Rok | Rola / występ | Spektakl | Scena |
|---|---|---|---|
| 1921 | rola w operetce | „Amerykanka” | Kabaret Qui Pro Quo |
| 1922–1924 | wykonawca piosenek i skeczy | „Serce i bufet”, „Black and White” | Kabaret Qui Pro Quo |
| 1924 | wykonawca utworu „Titine” | „Precz z nagością” | Kabaret Qui Pro Quo |
| 1925–1927 | czołowy wykonawca rewii | programy rewiowe | Teatr Perskie Oko / Morskie Oko |
| 1935 | rola główna | „Szczęśliwy pech” | Teatr Letni, Warszawa |
| 1935 | rola w operetce | „Gwiazda areny” | Cyrk Braci Staniewskich |
| 1936 | rola w farsie | „Ciotka Karola” | Kabaret Cyrulik Warszawski |
| 1938 | rola w rewii politycznej | „Kto kogo?” | Teatr Tip-Top, Warszawa |
Filmografia – wybór
| Rok | Tytuł | Rola | Reżyseria |
|---|---|---|---|
| 1925 | Rywale | Geniuś (debiut) | Henryk Szaro |
| 1930 | Kult ciała | Franciszek | Michał Waszyński |
| 1930 | Wiatr od morza | Otto von Affberg | Kazimierz Czyński |
| 1932 | Bezimienni bohaterowie | komisarz Szczerbic | Michał Waszyński |
| 1932 | Głos pustyni | szejk Abdullach | Michał Waszyński |
| 1933 | Zabawka | Kuźma | Michał Waszyński |
| 1933 | Jego ekscelencja subiekt | subiekt Jurek | Michał Waszyński |
| 1934 | Czarna perła | Stefan Nadolski | Michał Waszyński |
| 1934 | Pieśniarz Warszawy | Julian Pagórski | Michał Waszyński |
| 1934 | Czy Lucyna to dziewczyna? | inż. Stefan Żarnowski | Juliusz Gardan |
| 1935 | Jaśnie pan szofer | hrabia Karol Boratyński | Michał Waszyński |
| 1936 | Piętro wyżej | Henryk Pączek | Leon Trystan |
| 1936 | Bohaterowie Sybiru | Władek | Michał Waszyński |
| 1937 | Skłamałam | Karol Borowicz | Mieczysław Krawicz |
| 1938 | Paweł i Gaweł | Paweł Gawlicki | Mieczysław Krawicz |
| 1938 | Za winy niepopełnione | Torence | Eugeniusz Bodo |
Nagrody i odznaczenia
Odznaczenia państwowe
- Złoty Krzyż Zasługi (25 marca 1938)
Nagrody artystyczne i wyróżnienia
- Tytuł „Króla Ekranu” w plebiscycie tygodnika „Kino” (1933)
- Złoty Medal na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Nicei dla filmu „Kult ciała” (1930)
Życie prywatne
Eugeniusz Bodo nigdy się nie ożenił. Uchodził za dowcipnego i uwodzicielskiego, co przysparzało mu licznych wielbicielek – pojawiały się przy tym plotki o jego biseksualizmie lub homoseksualizmie. W latach 20. był związany ze śpiewaczką operową Elną Gistedt, a przez kilkanaście miesięcy z aktorką Norą Ney, którą poznał na planie „Czerwonego błazna”. Przez rok pozostawał w związku z aktorką amatorką Anne Chevalier, z którą zamieszkał przy ulicy Marszałkowskiej, jednak do ich małżeństwa nie doszło.
Był abstynentem. Miał doga niemieckiego imieniem Sambo, który towarzyszył mu w filmach „Wiatr od morza” i „Pieśniarz Warszawy”. Gdy dorobił się własnego mieszkania w Warszawie, sprowadził do siebie matkę, Jadwigę.
Ciekawostki o Eugeniuszu Bodo
- Pseudonim „Bodo” wziął się ze scenicznego występu jako „10-letni kowboj Bodo” w kinie ojca w Łodzi.
- Przez całe życie zachował obywatelstwo szwajcarskie, co nie było powszechnie znane w okresie międzywojennym – i co ostatecznie doprowadziło do jego aresztowania.
- W „Czy Lucyna to dziewczyna?” (1934) jako pierwszy polski aktor rozebrał się na ekranie do naga.
- Interesował się filatelistyką i posiadał zbiór unikatowych znaczków.
- 31 października 2012 roku Poczta Polska wydała znaczek z jego wizerunkiem w serii „Ludzie kina i teatru”.
- W czasach PRL rozpowszechniano fałszywą wersję, jakoby zginął rozstrzelany przez Niemców we Lwowie.
- Jego losowi poświęcony jest serial i film kinowy „Bodo” (2016) z Antonim Królikowskim i Tomaszem Schuchardtem w roli głównej.
- Symboliczny grób aktora znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, choć naprawdę spoczywa w zbiorowej mogile w Kotłasie.
Eugeniusz Bodo – pytania i odpowiedzi
Ile lat miał Eugeniusz Bodo w chwili śmierci?
Urodził się 29 grudnia 1899 roku w Smoleńsku, a zmarł 7 października 1943 roku w sowieckim łagrze w Kotłasie – miał wtedy 43 lata.
Jak zginął Eugeniusz Bodo?
Został aresztowany przez NKWD w czerwcu 1941 roku i skazany na pięć lat ciężkiego obozu jako „element społecznie niebezpieczny”. W maju 1943 trafił do łagru w Kotłasie, gdzie zmarł 7 października 1943 roku na gruźlicę płuc i pelagrę wywołaną wygłodzeniem.
Dlaczego Eugeniusz Bodo został aresztowany przez NKWD?
Powodem było ujawnienie przez niego obywatelstwa szwajcarskiego, które zachował przez całe życie. Władze sowieckie uznały to za dowód działalności szpiegowskiej i nie objęły go amnestią dla obywateli polskich.
Jakie są najsłynniejsze role filmowe Eugeniusza Bodo?
Geniuś w „Rywalach” (1925, debiut), Franciszek w „Kulcie ciała” (1930), Kuźma w „Zabawce” (1933), Julian Pagórski w „Pieśniarzu Warszawy” (1934) oraz Henryk Pączek w „Piętrze wyżej” (1936).
Czym była wytwórnia Urania-Film?
To wytwórnia filmowa założona przez Eugeniusza Bodo w 1933 roku, nazwana na cześć kina jego ojca. Powstały w niej m.in. „Pieśniarz Warszawy”, „Czarna perła” i „Jaśnie pan szofer” w reżyserii Michała Waszyńskiego.
Jakie piosenki śpiewał Eugeniusz Bodo?
Do najpopularniejszych należą „Umówiłem się z nią na dziewiątą”, „Już taki jestem zimny drań”, „Sex appeal” oraz „Ach, śpij, kochanie” – większość z muzyką Henryka Warsa.
Czy prawdą jest, że Eugeniusza Bodo rozstrzelali Niemcy?
Nie. To fałszywa wersja rozpowszechniana w czasach PRL ze względów politycznych. W rzeczywistości Bodo zmarł w sowieckim łagrze w Kotłasie, co potwierdziły dokumenty ujawnione po 1991 roku, gdy został pośmiertnie zrehabilitowany.
Zobacz także
Źródła
- Eugeniusz Bodo – Wikipedia
pl.wikipedia.org/wiki/Eugeniusz_Bodo - Eugeniusz Bodo – FilmPolski.pl
filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=21720 - Eugeniusz Bodo – Filmweb
filmweb.pl/person/Eugeniusz+Bodo-64169 - Eugeniusz Bodo – FDB.pl
fdb.pl/osoba/69291-eugeniusz-bodo - Rywale, Kult ciała, Głos pustyni, Bezimienni bohaterowie, Czy Lucyna to dziewczyna?, Wiatr od morza – Wikipedia (karty filmów, reżyseria)
- Zdjęcie: nieznany autor, 1935, Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna
commons.wikimedia.org/wiki/File:Eugeniusz_Bodo_portrait_photography_1935_NAC.png
audiovis.nac.gov.pl/obraz/134502/