Jan Englert

Biografia Jana Englerta

Dzieciństwo i edukacja

Jan Englert urodził się 11 maja 1943 roku w Warszawie jako syn Andrzeja Piotra (1918–1976) i Barbary z Sutkowskich (1922–2002). Jako roczne dziecko przeżył w stolicy powstanie warszawskie. Po jego zakończeniu rodzina często zmieniała miejsce zamieszkania – przyszły aktor dorastał w Częstochowie, Sosnowcu, Polanicy i Kłodzku, a w 1950 roku wrócił z rodziną do Warszawy, na Stare Miasto.

Ukończył 37. Liceum Ogólnokształcące im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie, a następnie Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza (dziś Akademia Teatralna). Na jednym roku studiowali z nim między innymi Marian Opania, Damian Damięcki, Andrzej Zaorski, Irena Karel, Barbara Sołtysik i Jolanta Wołłejko.

Kariera teatralna: trzy zespoły, sześć dekad

Po obronie dyplomu w 1964 roku został aktorem Teatru Polskiego w Warszawie, gdzie zadebiutował zastępstwem w roli Groźnego w „Balladzie polskiej” Drozdowskiego. Gdy w 1966 roku dyrektorem sceny został Jerzy Kreczmar, młody aktor zaczął dostawać duże role – zagrał Heliogabala w „Irydionie” Krasińskiego (1966) i Drinkwatera w „Nawróceniu kapitana Brassbounda” Shawa (1967).

W 1969 roku przeszedł do Teatru Współczesnego pod dyrekcją Erwina Axera. Zagrał tam między innymi Leona Węgorzewskiego w „Matce” Witkacego (1970), Banca w „Makbecie” Shakespeare'a (1972), Jermołaja Łopachina w „Wiśniowym sadzie” Czechowa (1976), Michaja Gruję w „Największej świętości” Drucego (1977, nagroda na Kaliskich Spotkaniach Teatralnych) oraz Gustawa w „Dziadach kowieńskich” Mickiewicza (1978).

W 1981 roku wrócił do Teatru Polskiego, którym kierował wówczas Kazimierz Dejmek. To najbardziej nagradzany okres w karierze aktora: Konrad w „Wyzwoleniu” Wyspiańskiego (1982), tytułowy Vatzlav Mrożka (1982), Pan Młody w „Weselu” (1984), Gustaw w „Ślubach panieńskich” Fredry (1984), Chlestakow w „Rewizorze” Gogola (1989), Henryk w „Ślubie” Gombrowicza (1991) i wreszcie tytułowa rola w „Ryszardzie III” Shakespeare'a (1993), za którą otrzymał Nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza oraz Grand Prix Kaliskich Spotkań Teatralnych.

W 1996 roku odszedł z Teatru Polskiego, a rok później wstąpił do zespołu Teatru Narodowego, odbudowywanego po pożarze przez Jerzego Grzegorzewskiego. Zagrał tam generała Chłopickiego w „Nocy listopadowej” (1997), tytułowego Króla Leara (1998), Arnolfa w „Szkole żon” Moliera (2000), Łatkę w „Dożywociu” Fredry (2001) i Hrabiego Henryka w „Nie-Boskiej komedii” Krasińskiego (2002). Późniejsze kreacje to między innymi Tezeusz we „Fedrze” (2006), Eugeniusz w „Tangu” Mrożka (2009), Sir w „Garderobianym” Harwooda (2016), Wiktor w „Sonacie jesiennej” Bergmana (2020) i tytułowy Baron Münchhausen (2022).

Teatr Telewizji

W Teatrze Telewizji zadebiutował w 1964 roku rolą Żołnierza w „Kandydzie” Voltaire'a. Przełomem była rola Stefana Bielaka w „Notesie” Skowrońskiego (1968). Później zagrał tytułowe role w „Hamlecie” (1974) i „Don Juanie” (1974), Przełęckiego w „Uciekła mi przepióreczka” Żeromskiego (1994), Waśkę Piepieła w „Na dnie” Gorkiego (1994), tytułową rolę w „Życiu Galileusza” Brechta (1997), Łukasza w „Placu Bohaterów” Bernharda (1998) oraz Juliusza Cezara (2006). Łącznie ma na koncie ponad 200 ról telewizyjnych.

Film i seriale

Jako aktor filmowy zadebiutował w wieku 13 lat rolą łącznika Zefira w „Kanale” Andrzeja Wajdy (1956). Rozpoznawalność przyniosły mu role Erwina Malinioka w „Soli ziemi czarnej” (1969) i „Perle w koronie” (1971) Kazimierza Kutza oraz Marcina Śniadowskiego w „Nocach i dniach” Jerzego Antczaka (1975). Za rolę jezuity Ricarda Leona Heredii w filmie „Dusze stracone” (1975) otrzymał nagrodę dla najlepszego aktora na międzynarodowym festiwalu filmowym w Warnie.

Masową popularność dały mu seriale: „Kolumbowie” (1971), „Polskie drogi” (1976), „Lalka” (1977), „Rodzina Połanieckich” (1979), „Dom” (1980) i „Matki, żony i kochanki” (1998). Kolejnym pokoleniom widzów zapisał się jako Ferdynand Lipski w „Kilerze” Juliusza Machulskiego (1997), Generał w „Katyniu” Wajdy (2007) i profesor Wacław Sitkowski w „Bogach” Łukasza Palkowskiego (2014). Jest również współscenarzystą i odtwórcą głównych ról w filmach „Wielka wsypa” (1992) i „Szczur” (1994) Jana Łomnickiego.

Reżyseria

Englert wyreżyserował ponad 30 spektakli teatralnych i 35 przedstawień Teatru Telewizji. W Teatrze Polskim wystawił „Matkę” (1984), „Bezimienne dzieło” (1987) i „Onych” (1989) Witkacego oraz „Kordiana” Słowackiego (1987). W Teatrze Narodowym między innymi „Szkołę żon” (2000) i „Mizantropa” (2022) Moliera, „Dożywocie” (2001) i „Śluby panieńskie” (2007) Fredry, „Księżniczkę na opak wywróconą” Calderona (2010), „Udrękę życia” Levina (2011), „Iwanowa” (2008) i „Trzy siostry” (2021) Czechowa. W 2015 roku, z okazji 250. rocznicy powstania Teatru Narodowego, wyreżyserował „Kordiana”.

Pedagog, rektor, dyrektor

Od 1981 roku wykłada w Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Był dziekanem Wydziału Aktorskiego (1981–1987) oraz dwukrotnie rektorem uczelni (1987–1993 i 1996–2002). Tytuł profesora otrzymał w 1989 roku. Za jego kadencji rektorskiej odbudowano Teatr Collegium Nobilium i powołano Międzynarodowy Festiwal Szkół Teatralnych. W latach 1992–1993 zasiadał w Radzie ds. Kultury przy Prezydencie RP, a w 2001 roku otrzymał tytuł honorowego profesora Rosyjskiej Akademii Sztuki Teatralnej w Moskwie. W 2003 roku objął stanowisko dyrektora artystycznego Teatru Narodowego, które piastował do 2025 roku.

Kalendarium kariery

• 1943Urodzony 11 maja w Warszawie. Jako roczne dziecko przeżywa powstanie warszawskie.
• 1956Debiut filmowy w wieku 13 lat – łącznik Zefir w „Kanale” Andrzeja Wajdy.
• 1964Dyplom Wydziału Aktorskiego PWST. Angaż w Teatrze Polskim w Warszawie i debiut w Teatrze Telewizji.
• 1969Przejście do Teatru Współczesnego pod dyrekcją Erwina Axera.
• 1971Złota Maska „Expressu Wieczornego” dla najpopularniejszego aktora. Serial „Kolumbowie”.
• 1975„Noce i dnie” oraz nagroda aktorska na festiwalu w Warnie za „Dusze stracone”.
• 1981Powrót do Teatru Polskiego. Początek pracy pedagogicznej w PWST i funkcja dziekana Wydziału Aktorskiego.
• 1987Pierwsza kadencja rektora uczelni teatralnej (do 1993).
• 1989Tytuł profesora oraz Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za wybitne kreacje aktorskie.
• 1993Tytułowa rola w „Ryszardzie III” – Nagroda im. Zelwerowicza i Grand Prix Kaliskich Spotkań Teatralnych.
• 1997Wstępuje do zespołu Teatru Narodowego odbudowywanego przez Jerzego Grzegorzewskiego. „Kiler” Machulskiego.
• 2003Obejmuje stanowisko dyrektora artystycznego Teatru Narodowego w Warszawie.
• 2008Nagroda im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego za budowanie modelu Teatru Narodowego.
• 2014Profesor Sitkowski w „Bogach”. Nagroda Gustaw za zasługi dla środowiska teatralnego.
• 2019Doktorat honoris causa akademii teatralnej w Sofii i Wielka Nagroda Festiwalu „Dwa Teatry”.
• 2021Ukazuje się książka „Bez oklasków” – wywiad rzeka Kamili Dreckiej z aktorem.
• 2022Tytułowa rola w „Baronie Münchhausenie dla dorosłych” i reżyseria „Mizantropa”.
• 2025Koniec 22-letniej dyrekcji Teatru Narodowego. Premiera dokumentu „Jan Englert. Spróbuję jeszcze raz pofrunąć”.

Najważniejsze role teatralne

Filmografia – wybór

Nagrody i odznaczenia

Odznaczenia państwowe

Nagrody artystyczne

Życie prywatne i rodzina

Jan Englert był dwukrotnie żonaty. Z małżeństwa z aktorką Barbarą Sołtysik – koleżanką z roku w szkole teatralnej – ma syna Tomasza (ur. 1970) oraz córki bliźniaczki Katarzynę i Małgorzatę (ur. 1973). W 1995 roku ożenił się z aktorką Beatą Ścibakówną, z którą ma córkę Helenę (ur. 2000).

Rodzina Englertów to jedna z najbardziej rozpoznawalnych rodzin polskiego teatru i filmu. Młodszym bratem aktora jest Maciej Englert, reżyser teatralny i wieloletni dyrektor Teatru Współczesnego w Warszawie, a bratankiem – operator i scenarzysta filmowy Michał Englert.

Ciekawostki o Janie Englercie

• Zagrał w filmie, zanim poszedł do szkoły teatralnej – miał 13 lat, gdy Andrzej Wajda obsadził go w „Kanale”.
• Wystąpił w przedstawieniach niemal wszystkich najważniejszych polskich reżyserów drugiej połowy XX wieku: Erwina Axera, Jerzego Kreczmara, Kazimierza Dejmka, Andrzeja Łapickiego, Macieja Prusa, Jerzego Jarockiego i Jerzego Grzegorzewskiego.
• Jest jednym z nielicznych aktorów, którzy zagrali w trzech największych warszawskich teatrach dramatycznych – Polskim, Współczesnym i Narodowym.
• Za jego kadencji rektorskiej w Akademii Teatralnej odbudowano Teatr Collegium Nobilium i powołano Międzynarodowy Festiwal Szkół Teatralnych.
• W 2004 roku widzowie przyznali mu tytuł Mistrza Mowy Polskiej w kategorii „Vox populi”.
• W 2021 roku ukazał się wywiad rzeka „Bez oklasków”, który przeprowadziła z nim Kamila Drecka (Wydawnictwo Otwarte).
• W 2025 roku powstał poświęcony mu dokument Macieja Dancewicza „Jan Englert. Spróbuję jeszcze raz pofrunąć”.
• Pod koniec lat 70. działał w Związku Zawodowym Aktorów Polskich, przewodniczył warszawskiemu oddziałowi SPATiF-u, a na początku lat 80. był wiceprezesem ZASP.

Jan Englert – pytania i odpowiedzi

Zobacz także

• Lista polskich aktorów
• Teatr Polski w Warszawie
• Teatry w Warszawie
• Janusz Gajos
• Maciej Stuhr
• Bogusław Linda
• Teatry w Polsce

Źródła

• Jan Englert – Wikipedia
  pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Englert
• Jan Englert – FilmPolski.pl
  filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=11229
• Jan Englert – Filmweb
  filmweb.pl/person/Jan.Englert
• Jan Englert – FDB.pl
  fdb.pl/osoba/6572-jan-englert-i
• Jan Englert, Kamila Drecka, „Bez oklasków”, Wydawnictwo Otwarte 2021, ISBN 978-83-8135-130-0.
• Zdjęcie: Mariusz Kubik, Wikimedia Commons, licencja CC BY 4.0
  commons.wikimedia.org/wiki/File:2025.03.30._Jan_Englert_Photo_Mariusz_Kubik_03.JPG
  creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl

Ostatnia aktualizacja: 20.09.2026