Jan Kochanowicz

Biografia Jana Kochanowicza

Młodość i emigracja

Jan Kochanowicz urodził się 23 czerwca 1879 roku we Włocławku w rodzinie kupca Michała Kochanowicza i Emilii z Lesińskich. W 1898 roku zdał maturę w Kałudze, a następnie studiował na Instytucie Politechnicznym w Warszawie i naukach społecznych w Niemczech. Jako uczestnik wydarzeń rewolucji 1905 roku we Włocławku, związany z Polską Partią Socjalistyczną, musiał opuścić kraj. Przez sześć kolejnych lat mieszkał w Chicago, gdzie redagował socjalistyczny „Dziennik Ludowy” i współtworzył polską sekcję amerykańskiej Partii Socjalistycznej. Tam też, występując w teatrze amatorskim Towarzystwa Nowe Życie, postawił pierwsze kroki na drodze aktorskiej.

Powrót do Polski i I wojna światowa

W 1911 roku wrócił do kraju i osiedlił się we Lwowie, gdzie rozpoczął studia aktorskie pod kierunkiem J. Chmielińskiego. W maju 1913 roku zadebiutował na scenie zawodowej w Przemyślu, a przez kolejny rok występował w zespole Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich Piłsudskiego i walczył przez rok. W sezonie 1915/16 wrócił do teatru w Krakowie, w kolejnym występował w Teatrze Wielkim w Lublinie – tam też zadebiutował jako reżyser, wystawiając „Mazepę” (1916). W sezonie 1917/18 grał w Teatrze Polskim w Warszawie, a rok później w warszawskich Teatrach Miejskich.

Reduta i dwudziestolecie międzywojenne

W latach 1919–1924 był aktorem Teatru Reduta, gdzie po raz pierwszy objął stałą funkcję reżysera. Z zespołu odszedł po konflikcie z dyrektorem Juliuszem Osterwą. Kolejne sezony spędzał w wielu miastach: w Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego w Warszawie (1924/25), Teatrach Miejskich w Łodzi, Teatrze Miejskim w Lublinie, jako współkierownik Teatru Nowego w Poznaniu (1927/28), w Teatrze Ateneum w Warszawie (1928–1929), Teatrze Miejskim w Toruniu (1929–1930) i ponownie w Teatrze Polskim w Warszawie (1930). W latach 1932–1935 był aktorem i reżyserem Teatru Polskiego w Katowicach, a następnie pracował w Łodzi, Sosnowcu i Instytucie Reduty (1937/38). W 1931 i 1938 roku zagrał epizodyczne role w dwóch filmach: „Uwiedziona” i „Serce matki”. Po wybuchu II wojny światowej nie prowadził działalności teatralnej i utrzymywał się ze sprzedaży artykułów malarskich.

Działalność związkowa i pedagogiczna

W 1918 roku był jednym ze współinicjatorów powołania Związku Artystów Scen Polskich i współautorem jego statutu, a następnie wieloletnim członkiem Zarządu Głównego i Naczelnej Rady Artystycznej. W 1919 roku zainicjował powstanie „Sceny Polskiej” – pierwszego ogólnopolskiego czasopisma o tematyce teatralnej, którego został redaktorem. Wykładał grę sceniczną w Oddziale Dramatycznym Państwowego Konserwatorium Muzycznego w Warszawie (1921–1924, 1931/32) oraz w Szkole H.J. Hryniewieckiej. Jest autorem podręczników „Wstęp do nauki o teatrze” (1929) – w którym sformułował pierwszą w historii definicję polityki teatralnej – a także „Zarysu nauki żywego słowa” (1936) i „Reżyserii w teatrze ludowym” (1939).

Okres powojenny

Po wojnie Kochanowicz wrócił do zawodu. W 1945 roku współorganizował Studio Teatralne przy Teatrze Miejskim w Łodzi, a w sezonie 1945/46 grał i reżyserował w Teatrze Kameralnym Domu Żołnierza oraz Teatrze Komedii Muzycznej Lutnia. W latach 1946–1949 pracował w Miejskich Teatrach Dramatycznych w Warszawie, gdzie w 1947 roku kierował sceną Rozmaitości. W latach 1949–1959 był aktorem i reżyserem Teatru Powszechnego w Warszawie, występując gościnnie także w Teatrze Ziemi Opolskiej (1952/53). W 1949 roku obchodził jubileusz 40-lecia pracy artystycznej, a 23 czerwca 1967 roku – jubileusz 50-lecia pracy w teatrze. Ostatnią rolę zagrał w 1962 roku w „Karierze Artura Ui” w Teatrze Współczesnym w Warszawie. W 1958 roku otrzymał Nagrodę Miasta Stołecznego Warszawy, a rok później został prezesem honorowym Stowarzyszenia Polskich Artystów Teatru i Filmu i przeszedł na emeryturę. Zmarł 3 października 1969 roku w Warszawie; spoczął na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Kalendarium kariery

• 1879Urodzony 23 czerwca we Włocławku.
• 1905Uczestnik rewolucji we Włocławku; po działalności w PPS zmuszony do emigracji.
• 1911Powrót do Polski, studia aktorskie we Lwowie.
• 1913Debiut sceniczny w Przemyślu (maj).
• 1914Wybuch I wojny światowej – wstępuje do Legionów Polskich Piłsudskiego.
• 1916Debiut reżyserski – „Mazepa” w Teatrze Wielkim w Lublinie.
• 1918Współinicjator powołania Związku Artystów Scen Polskich.
• 1919Angaż do Teatru Reduta; zakłada czasopismo „Scena Polska”.
• 1929Wydaje „Wstęp do nauki o teatrze”.
• 1930Joachim Lelewel w „Nocy listopadowej” w Teatrze Polskim w Warszawie.
• 1932Aktor i reżyser Teatru Polskiego w Katowicach (do 1935).
• 1946Otrzymuje tytuł zasłużonego członka ZASP.
• 1949Jubileusz 40-lecia pracy artystycznej; angaż do Teatru Powszechnego w Warszawie.
• 1954Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
• 1958Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy.
• 1959Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski; przechodzi na emeryturę.
• 1962Ostatnia rola – Obrońca w „Karierze Artura Ui”, Teatr Współczesny w Warszawie.
• 1967Jubileusz 50-lecia pracy w teatrze (23 czerwca).
• 1969Umiera 3 października w Warszawie.

Najważniejsze role teatralne

Reżyseria

Kochanowicz wyreżyserował kilkadziesiąt spektakli w kilkunastu teatrach. W Teatrze Nowym w Poznaniu (1927–1928) wystawił między innymi „Świecznik”, „Chłopów” i „Grę ról”. W Miejskich Teatrach Dramatycznych w Warszawie po wojnie wyreżyserował „Dwa teatry” (1947), „Pigmaliona” (1947), „Moralność pani Dulskiej” (1950) i „Szczygli zaułek” (1951). W Teatrze Ziemi Opolskiej wystawił „Mieszczki wodne” (1952) i „Niemców” (1953), a w Teatrze im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku – swój ostatni spektakl jako reżyser, „Ciotunię” (1955).

Filmografia

Nagrody i odznaczenia

Ciekawostki o Janie Kochanowiczu

• Zanim wszedł na scenę, był działaczem socjalistycznym i redaktorem „Dziennika Ludowego” wydawanego przez polską emigrację w Chicago.
• Pierwsze kroki aktorskie stawiał w teatrze amatorskim, jeszcze przed wyjazdem do Europy i studiami we Lwowie.
• W 1918 roku był jednym ze współtwórców Związku Artystów Scen Polskich, organizacji działającej do dziś.
• Zainicjował „Scenę Polską” – pierwsze ogólnopolskie czasopismo poświęcone teatrowi.
• Jego „Wstęp do nauki o teatrze” (1929) zawierał pierwszą w historii definicję pojęcia polityki teatralnej.
• Krytyk Juliusz Osterwa cenił u niego talent do „maskarady” – zdolność tworzenia wiarygodnych postaci nawet w rolach z pozoru nieprawdopodobnych.
• Pracował w teatrze nieprzerwanie od debiutu w 1913 roku aż do emerytury w 1959 roku, z przerwą na lata okupacji.
• Do jego myśli o teatrze nawiązywał później aktor Olgierd Łukaszewicz.

Jan Kochanowicz – pytania i odpowiedzi

Zobacz także

• Lista polskich aktorów
• Teatr Polski w Warszawie
• Teatry w Warszawie
• Jan Englert
• Andrzej Łapicki
• Teatry w Polsce

Źródła

• Jan Kochanowicz – Wikipedia
  pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Kochanowicz
• Jan Kochanowicz – FilmPolski.pl
  filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=1116325
• Jan Kochanowicz – FDB.pl
  fdb.pl/osoba/126127-jan-kochanowicz
• Zdjęcie: Narodowe Archiwum Cyfrowe (sygn. 1-K-8312), 1933, Wikimedia Commons, domena publiczna
  commons.wikimedia.org/wiki/File:Jan_Kochanowicz.jpg

Ostatnia aktualizacja: 21.09.2026