Janusz Zakrzeński

Biografia Janusza Zakrzeńskiego

Dzieciństwo i edukacja

Janusz Stanisław Zakrzeński urodził się 8 marca 1936 roku w Przededworzu koło Chmielnika na Kielecczyźnie, w religijnej rodzinie ziemiańskiej o tradycjach patriotycznych. Jego ojciec, Jan Janusz Zakrzeński (1898–1985), w latach 1919–1920 walczył w szeregach 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich. W 1945 roku rodzina opuściła rodzinny dwór i wyjechała na tzw. Ziemie Odzyskane, do Złotowa. Po uwięzieniu ojca rodzinę utrzymywała matka, Albina z domu Szyszko-Bohusz (1908–1975), śpiewaczka operowa, która dzięki pomocy Krystyny Jamroz otrzymała etat w Operze Wrocławskiej.

Jako chłopiec działał w harcerstwie, gdzie poznał komendanta hufca ks. Józefa Piątyszka. W 1953 roku ukończył III Liceum Ogólnokształcące we Wrocławiu i rozpoczął studia medyczne, równolegle pracując jako sanitariusz w Pogotowiu Ratunkowym. Po dziewięciu miesiącach zmienił jednak kierunek kształcenia i podjął studia aktorskie w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie, które ukończył w 1960 roku. Emisji głosu uczył się u profesorów Bronisława Romaniszyna, Józefa Gaczyńskiego, Tadeusza Serafina i Mieczysława Kotlarczyka, a umuzykalnienia – u Krzysztofa Pendereckiego, wówczas studenta 6 roku Akademii Muzycznej.

Kariera teatralna

Na scenie zadebiutował rolą Hektora w „Sławnej historii o Troilusie i Kresydzie” Williama Szekspira w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, gdzie na widowni bywał ks. Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II. W krakowskim teatrze występował do 1967 roku, grając między innymi Gryfa w „Lilli Wenedzie”, Hipolita w „Fedrze” i tytułowego bohatera w utworach zbiorowych jak „Dziady”.

W 1967 roku przeszedł do Teatru Polskiego w Warszawie, w 1974 do Teatru Nowego, a w latach 1984–1985 występował w Teatrze Narodowym. Od 1985 roku aż do śmierci był ponownie aktorem Teatru Polskiego w Warszawie. Do najważniejszych ról tego okresu należą tytułowy Joachim Lelewel (1974), Cześnik Raptusiewicz w „Zemście” Fredry (1988 i 1998), Tewje w „Skrzypku na dachu” (1991) oraz Alexis Zorba w „Zorbie” (1997).

Film, telewizja i rola marszałka Piłsudskiego

W kinie zadebiutował w 1958 roku, jeszcze w trakcie studiów, rolą lekarza pogotowia w „Kaloszach szczęścia” Antoniego Bohdziewicza. Zagrał Napoleona Bonaparte w „Popiołach” Andrzeja Wajdy (1965) i Hansa Franka w „Epilogu norymberskim” Jerzego Antczaka (1970). Popularność przyniosły mu role w serialach: „Stawka większa niż życie” (1968), „Kolumbowie” (1970) i „Królowa Bona” (1980).

Najbardziej kojarzoną rolą Zakrzeńskiego pozostaje marszałek Józef Piłsudski, którego zagrał w filmie „Polonia Restituta” Bohdana Poręby (1980), a później wielokrotnie odtwarzał tę postać na uroczystościach rocznicowych, między innymi podczas listopadowego Święta Niepodległości. Zagrał też Benedykta Korczyńskiego w „Nad Niemnem” Zbigniewa Kuźmińskiego (1986) oraz Stanisława Ignacego Witkiewicza w „Tumorze Witkacego” (1985), za którą otrzymał Nagrodę Komitetu do Spraw Radia i Telewizji. W dwóch komediach Stanisława Barei zagrał mecenasa Fijałkowskiego w „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz” (1978) oraz reżysera Romana Zagajnego w „Misiu” (1980).

Był również aktywny jako głos dubbingowy – użyczał głosu między innymi w „Księdze dżungli” (pułkownik Hathi), „Pocahontas” (wódz Powhatan), „Herkulesie” i „Babe – śwince z klasą” (narrator), a także nagrywał liczne słuchowiska radiowe, m.in. tytułowego Joachima Lelewela, generała Michaiła Kutuzowa w „Wojnie i pokoju” (2004) oraz Sarumana w „Dwóch wieżach” (2002).

Pedagogika i działalność społeczna

Przez wiele lat wykładał retorykę w Wyższej Szkole Menedżerskiej w Warszawie oraz w Wyższym Duchownym Seminarium Metropolitalnym im. św. Jana Chrzciciela, a pod koniec życia współpracował także z Wyższą Szkołą Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu. Był autorem dwóch książek: „Moje spotkania z Marszałkiem” i „Gawędy o potędze słowa”. Sam stał się też bohaterem wywiadu rzeki „Co mi zostało z tych lat” przeprowadzonego przez Lidię Stanisławską oraz książki „Siła codzienności” Marzanny Graff-Oszczepalińskiej.

Należał do rady programowej Związku Piłsudczyków i był założycielem Akademii Dobrych Obyczajów, w której wykładał kulturę słowa razem z Ewą Dałkowską, Eugenią Herman, Marzanną Graff, Teresą Lipowską, Janem Józefem Kasprzykiem i Leszkiem Miodkiem. Pozostawał w bliskich kontaktach z Fundacją Zdążyć z Pomocą, dla której nagrywał płyty z bajkami dla dzieci.

Kalendarium kariery

• 1936Urodzony 8 marca w Przededworzu koło Chmielnika.
• 1945Rodzina wyjeżdża na Ziemie Odzyskane, do Złotowa.
• 1953Matura we Wrocławiu, studia medyczne i praca sanitariusza w Pogotowiu Ratunkowym.
• 1958Debiut filmowy w „Kaloszach szczęścia” Antoniego Bohdziewicza.
• 1960Dyplom PWST w Krakowie. Debiut teatralny rolą Hektora w Teatrze im. Słowackiego.
• 1965Rola Napoleona Bonaparte w „Popiołach” Andrzeja Wajdy.
• 1967Przechodzi do Teatru Polskiego w Warszawie.
• 1974Tytułowy Joachim Lelewel. Przejście do Teatru Nowego w Warszawie.
• 1978Mecenas Fijałkowski w „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz” Stanisława Barei.
• 1980Marszałek Piłsudski w „Polonii Restitucie”. Rola reżysera Zagajnego w „Misiu” Barei.
• 1984Przechodzi do Teatru Narodowego w Warszawie (do 1985).
• 1985Powraca do Teatru Polskiego. Nagroda za rolę Witkacego w „Tumorze Witkacego”.
• 1986Benedykt Korczyński w „Nad Niemnem” Zbigniewa Kuźmińskiego.
• 1991Tewje w „Skrzypku na dachu” i Czepiec w „Weselu”.
• 1997Alexis Zorba w „Zorbie”.
• 2008Tytuł „Ambasador Sybiraków” za rolę w „Bezgłośnym krzyku”.
• 2009Ponownie „Ambasador Sybiraków” oraz nagroda „Bursztynowe drzewo”.
• 2010Ginie 10 kwietnia w katastrofie smoleńskiej. Pochowany na cmentarzu Powązkowskim. Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim OOP i Złotym Medalem Gloria Artis.
• 2012Odsłonięcie tablicy epitafijnej w kościele św. Katarzyny w Warszawie.

Najważniejsze role teatralne

Filmografia – wybór

Nagrody i odznaczenia

Odznaczenia państwowe i kościelne

Nagrody artystyczne i społeczne

Życie prywatne i rodzina

Janusz Zakrzeński był żonaty z Barbarą z domu Polley (1939–2014), z którą miał syna Marcina. Rodzina pozostawała blisko związana z regionem świętokrzyskim, a szczególnie z Chmielnikiem, gdzie aktor uczestniczył w lokalnych uroczystościach.

Zginął 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M pod Smoleńskiem, lecąc na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej. 21 kwietnia 2010 roku w bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie odbyło się nabożeństwo żałobne, któremu przewodniczył abp Andrzej Dzięga, z udziałem rodziny, licznych aktorów oraz przedstawicieli władz państwowych z ministrem kultury Bogdanem Zdrojewskim. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. 15 maja 2010 roku w Chmielniku odsłonięto poświęcony mu pomnik, a 1 lipca 2012 roku – tablicę epitafijną w kościele św. Katarzyny w Warszawie. Tablica epitafijna znajduje się także w foyer Teatru Polskiego w Warszawie.

Ciekawostki o Januszu Zakrzeńskim

• Zanim trafił do szkoły teatralnej, rozpoczął studia medyczne i przez dziewięć miesięcy pracował jako sanitariusz w Pogotowiu Ratunkowym.
• Na widowni Teatru im. Słowackiego w Krakowie bywał ks. Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II.
• Umuzykalnienia podczas studiów uczył go Krzysztof Penderecki, wówczas student 6 roku Akademii Muzycznej.
• Tak często odtwarzał postać marszałka Piłsudskiego na uroczystościach rocznicowych, że stała się ona jego rozpoznawczym znakiem.
• Był polskim głosem dubbingowym pułkownika Hathiego w „Księdze dżungli” i wodza Powhatana w „Pocahontas”.
• Napisał dwie książki: „Moje spotkania z Marszałkiem” i „Gawędy o potędze słowa”.
• Był współzałożycielem Akademii Dobrych Obyczajów, w której razem z Ewą Dałkowską i Teresą Lipowską wykładał kulturę słowa.
• Zginął w drodze na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej – katastrofa smoleńska pochłonęła 96 osób.

Janusz Zakrzeński – pytania i odpowiedzi

Zobacz także

• Lista polskich aktorów
• Teatr Polski w Warszawie
• Stanisław Bareja
• Marian Opania
• Daniel Olbrychski
• Wojciech Pszoniak
• Teatry w Polsce

Źródła

• Janusz Zakrzeński – Wikipedia
  pl.wikipedia.org/wiki/Janusz_Zakrzeński
• Janusz Zakrzeński – FilmPolski.pl
  filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111939
• Janusz Zakrzeński – Filmweb
  filmweb.pl/person/Janusz+Zakrzenski-7959
• Janusz Zakrzeński – FDB.pl
  fdb.pl/osoba/23294-janusz-zakrzenski
• Zdjęcie: Sławek (Flickr), Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 2.0
  commons.wikimedia.org/wiki/File:Janusz_Zakrzenski.jpg
  creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/deed.pl

Ostatnia aktualizacja: 20.09.2026