Biografia Jerzego Stuhra
Dzieciństwo i edukacja
Jerzy Stuhr urodził się 18 kwietnia 1947 roku w Krakowie jako jedyne dziecko Tadeusza Stuhra (1916–2000), prokuratora, i Marii z domu Chorąży (1924–1984), księgowej. Rodzina od pokoleń była związana z Krakowem – jej pierwsi przedstawiciele przybyli do miasta z Dolnej Austrii w 1879 roku. Gdy miał sześć lat, rodzina przeniosła się do Katowic, później do Cieszyna, aż w końcu osiadła w Bielsku-Białej, gdzie ukończył III Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego. Jako nastolatek był prześladowany w szkole ze względu na niemiecko brzmiące nazwisko. Już w liceum występował na scenie i udzielał się w szkolnych kółkach teatralnych, pracował także jako bileter w Teatrze Banialuka w Bielsku-Białej.
W 1970 roku ukończył polonistykę na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, a dwa lata później obronił dyplom na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie. W 1990 roku habilitował się w macierzystej uczelni, a w 1994 roku uzyskał tytuł profesora sztuk teatralnych. W 2007 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
Debiut i Stary Teatr w Krakowie
Pracę aktorską rozpoczął w Starym Teatrze w Krakowie, gdzie zadebiutował rolą Belzebuba w „Dziadach” Adama Mickiewicza. Zagrał tam między innymi Piotra Wysockiego w „Nocy listopadowej” Wyspiańskiego, Piotra Wierchowieńskiego w „Biesach” Dostojewskiego oraz Jaszę w „Wiśniowym sadzie” Czechowa. Jego ostatnią sztuką w tym teatrze był musical „Szalona lokomotywa”.
Kino u Kieślowskiego i pierwsze sukcesy (lata 70.)
Na wielkim ekranie zadebiutował jako stażysta w filmie Hieronima Przybyła „Milion za Laurę” (1971). Wziął też udział – kreując postać reżysera Jerzego Burskiego – w zdjęciach próbnych do „Człowieka z marmuru” Andrzeja Wajdy (1976). W tym samym okresie nawiązał współpracę z Krzysztofem Kieślowskim: zagrał asystenta Stefana Bednarza w „Bliźnie” (1976) i Filipa Mosza, głównego bohatera „Amatora” (1979), a rolę Antoniego Gralaka nakręconą w 1976 roku zobaczyła publiczność dopiero w „Spokoju” z 1980 roku. W 1978 roku miały premierę dwa filmy z jego rolami głównymi – „Wodzirej” Feliksa Falka i „Seans” Sławomira Idziaka – a także „Bez znieczulenia” Andrzeja Wajdy, w którym zagrał drugoplanową postać adwokata Jerzego Porębowicza. W drugiej połowie lat 70. współprowadził z Bogusławem Sobczukiem telewizyjny cykl „Spotkanie z Balladą”, a w 1977 roku na Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu wykonał piosenkę „Śpiewać każdy może”.
Włochy
W 1980 roku wyjechał do Włoch, gdzie w kolejnych latach wystawiał spektakle teatralne i nawiązał współpracę pedagogiczną ze Szkołą Teatralną w Bolonii, Teatro Stabile w Trieście i Università degli Studi di Palermo, a także prowadził kursy aktorskie na Festiwalu Aktorów we Florencji. W 1982 roku za rolę w „Mątwie” Witkacego, wystawionej na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym w Spoleto, otrzymał Nagrodę Krytyki Włoskiej dla najlepszego aktora zagranicznego. W tym okresie zaczął też występować z solowym recitalem „Kontrabasista” Patricka Süskinda, który po raz pierwszy pokazał na festiwalu w Parmie.
Seksmisja i popularność komediowa
Szeroką rozpoznawalność w Polsce zapewniła mu rola Maksa Paradysa w „Seksmisji” Juliusza Machulskiego (1983). Umiejętności komediowe potwierdził w kolejnych filmach lat 80.: „Kingsajzie” (1988) w reżyserii Juliusza Machulskiego, „Dekalogu X” (1988) Krzysztofa Kieślowskiego oraz „Obywatelu Piszczyku” (1989) Andrzeja Kotkowskiego.
Rektorat PWST i debiut reżyserski (1990–2008)
W 1990 roku został rektorem PWST w Krakowie i pełnił tę funkcję przez sześć lat, a w latach 1991–1993 zasiadał w radzie do spraw kultury przy Prezydencie RP. W 1994 roku zadebiutował jako reżyser filmowy – napisał scenariusz, wyreżyserował i zagrał główną rolę Gustawa w „Spisie cudzołożnic” (premiera 1995). W wyreżyserowanych przez siebie „Historiach miłosnych” (1997) zagrał pięć ról; film otrzymał nagrodę za najlepszy film zagraniczny na festiwalu w Cinecittà i był prezentowany na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji. W tym samym roku wykreował komediową postać komisarza Ryby w „Kilerze” Juliusza Machulskiego, powtórzoną w „Kiler-ów 2-óch” (1999). W latach 2002–2008 ponownie był rektorem krakowskiej PWST.
Dubbing, książki i późniejsza twórczość
Użyczył głosu Osłowi w polskiej wersji „Shreka” (2001) i jego kontynuacjach. Nagrał także serię audiobooków z baśniami Hansa Christiana Andersena oraz czytał „Przygody dobrego wojaka Szwejka” dla RMF FM. Główną rolę zagrał w wyreżyserowanym przez siebie filmie „Pogoda na jutro” (2003), za który otrzymał m.in. Nagrodę Fipresci na festiwalu w Wiesbaden oraz nagrody publiczności na festiwalach w Macedonii i Denver. Zagrał epizod w swoim filmie „Korowód” (2007), a w 2014 roku wystąpił razem z synem Maciejem Stuhrem w filmie „Obywatel”, którego również był reżyserem. Opublikował kilka książek, w tym rodzinną historię „Stuhrowie. Historie rodzinne” (2008).
Działalność społeczna
W latach 2005–2017 przewodniczył radzie fundacji Krakowskiego Hospicjum dla Dzieci im. ks. Józefa Tischnera. Współpracował też z Fundacją im. Ks. Jana Kaczkowskiego, działając na rzecz chorych onkologicznie, a od 2006 roku był członkiem rady programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej.
Choroba i śmierć
W 1988 roku przeszedł zawał serca, a swoje życie po chorobie opisał w książce „Sercowa choroba, czyli moje życie w sztuce” (1992). We wrześniu 2011 roku zdiagnozowano u niego nowotwór krtani, w lutym 2016 roku przeszedł drugi zawał serca, a 13 lipca 2020 roku – udar mózgu. W 2023 roku nastąpiła wznowa choroby nowotworowej, w związku z czym przeszedł zabieg usunięcia krtani. Zmarł w Krakowie 9 lipca 2024 roku. 17 lipca 2024 roku, po mszy w kościele św. Piotra i Pawła odprawionej pod przewodnictwem kard. Grzegorza Rysia, jego prochy spoczęły w grobie rodzinnym na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Kalendarium kariery
- 1947Urodzony 18 kwietnia w Krakowie jako syn Tadeusza i Marii Stuhrów.
- 1971Debiut filmowy w „Milionie za Laurę”. Ślub z Barbarą Kóską.
- 1972Dyplom Wydziału Aktorskiego PWST w Krakowie i angaż w Starym Teatrze.
- 1975Urodził się syn Maciej, późniejszy aktor.
- 1976Pierwsze główne role filmowe u Krzysztofa Kieślowskiego – „Blizna” i „Amator”.
- 1978Premiery „Wodzireja”, „Seansu” i „Bez znieczulenia”.
- 1980Wyjazd do Włoch – spektakle, wykłady i kursy aktorskie w Bolonii, Trieście, Palermo i Florencji.
- 1982Urodziła się córka Marianna. Nagroda Krytyki Włoskiej za rolę w „Mątwie” w Spoleto.
- 1983Rola Maksa Paradysa w „Seksmisji” Juliusza Machulskiego.
- 1988Pierwszy zawał serca. Role w „Kingsajzie” i „Dekalogu X”.
- 1990Obejmuje stanowisko rektora PWST w Krakowie (do 1996).
- 1994Tytuł profesora sztuk teatralnych. Debiut reżyserski – „Spis cudzołożnic”.
- 1997„Historie miłosne” (Złote Lwy FPFF) i rola komisarza Ryby w „Kilerze”.
- 2002Ponownie obejmuje rektorat PWST w Krakowie (do 2008).
- 2003„Pogoda na jutro” – reżyseria i główna rola.
- 2005Polska Nagroda Filmowa Orzeł za rolę w „Personie non grata”.
- 2008Złota Kaczka dla najlepszego aktora komediowego stulecia.
- 2011Diagnoza nowotworu krtani.
- 2014Film „Obywatel” z synem Maciejem, którego sam wyreżyserował.
- 2020–2024Udar mózgu (2020), wyrok sądu za kolizję drogową (2023) i wznowa nowotworu. Umiera 9 lipca 2024 w Krakowie w wieku 77 lat.
Najważniejsze role teatralne
Dostępne źródła nie podają dokładnych dat premier poszczególnych spektakli teatralnych Jerzego Stuhra – poniższa tabela przedstawia role w kolejności występującej w materiałach źródłowych, bez kolumny z rokiem.
| Rola | Spektakl / autor | Teatr |
|---|---|---|
| Belzebub | „Dziady”, A. Mickiewicz | Stary Teatr w Krakowie (debiut) |
| Piotr Wierchowieński | „Biesy”, F. Dostojewski | Stary Teatr w Krakowie |
| Piotr Wysocki | „Noc listopadowa”, S. Wyspiański | Stary Teatr w Krakowie |
| Jasza | „Wiśniowy sad”, A. Czechow | Stary Teatr w Krakowie |
| rola niesprecyzowana | „Szalona lokomotywa” (musical) | Stary Teatr w Krakowie (ostatni spektakl w tym teatrze) |
| Kontrabasista | „Kontrabasista”, P. Süskind | spektakl solowy, premiera na festiwalu w Parmie |
| Sekretarz | „Życiorys”, K. Kieślowski | b.d. |
| AA | „Emigranci”, S. Mrożek | b.d. |
| Horodniczy | „Rewizor”, N. Gogol | b.d. |
| Porfiry Pietrowicz | „Zbrodnia i kara”, F. Dostojewski | b.d. |
| Król Ryszard | „Ryszard III”, W. Shakespeare | Teatr Ludowy w Krakowie |
| Volpone | „Volpone albo lis”, B. Jonson | Teatr Telewizji |
| Radost | „Śluby panieńskie”, A. Fredro | Teatr Telewizji |
Filmografia – wybór
| Rok | Tytuł | Rola | Reżyseria |
|---|---|---|---|
| 1971 | Milion za Laurę | stażysta (debiut filmowy) | Hieronim Przybył |
| 1976 | Blizna | asystent Stefan Bednarz | Krzysztof Kieślowski |
| 1978 | Wodzirej | rola główna | Feliks Falk |
| 1978 | Seans | rola główna | Sławomir Idziak |
| 1978 | Bez znieczulenia | adwokat Jerzy Porębowicz | Andrzej Wajda |
| 1979 | Amator | Filip Mosz | Krzysztof Kieślowski |
| 1980 | Spokój | Antoni Gralak (zdjęcia w 1976) | Krzysztof Kieślowski |
| 1983 | Seksmisja | Maks Paradys | Juliusz Machulski |
| 1988 | Kingsajz | rola komediowa | Juliusz Machulski |
| 1988 | Dekalog X | rola komediowa | Krzysztof Kieślowski |
| 1989 | Obywatel Piszczyk | rola komediowa | Andrzej Kotkowski |
| 1995 | Spis cudzołożnic | Gustaw (też reżyseria i scenariusz) | Jerzy Stuhr |
| 1997 | Historie miłosne | pięć ról (też reżyseria) | Jerzy Stuhr |
| 1997 | Kiler | komisarz Ryba | Juliusz Machulski |
| 1999 | Kiler-ów 2-óch | komisarz Ryba | Juliusz Machulski |
| 2003 | Pogoda na jutro | rola główna (też reżyseria) | Jerzy Stuhr |
| 2014 | Obywatel | występ (też reżyseria) | Jerzy Stuhr |
Reżyseria filmowa
| Rok | Tytuł | Uwagi |
|---|---|---|
| 1994 | Spis cudzołożnic | scenariusz i główna rola (Gustaw); premiera 1995 |
| 1997 | Historie miłosne | pięć ról własnych; nagroda za najlepszy film zagraniczny (Cinecittà), prezentacja na MFF w Wenecji |
| 1999 | Tydzień z życia mężczyzny | Nagroda Specjalna Jury 24. FPFF |
| 2000 | Duże zwierzę | – |
| 2003 | Pogoda na jutro | główna rola; Nagroda Fipresci (Wiesbaden), nagrody publiczności (Macedonia, Denver) |
| 2007 | Korowód | epizod własny; Nagroda za najlepszy scenariusz 32. FPFF |
| 2011 | Mundo Invisível. Tributo ao Público de Cinema | reżyseria i scenariusz jednego z segmentów |
| 2014 | Obywatel | występ z synem Maciejem Stuhrem; Nagroda Specjalna Jury 39. FPFF w Gdyni |
Nagrody i odznaczenia
Odznaczenia państwowe
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2011)
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1997)
- Złoty Krzyż Zasługi (1979)
- Złoty Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2005)
- Odznaka „Honoris Gratia” (2012)
- Order Uśmiechu (2014), członek Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu (2016)
- Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (2000)
Nagrody artystyczne
- Brązowe Lwy Gdańskie za najlepszego aktora (1979)
- Brązowe Lwy Gdańskie za najlepszą rolę drugoplanową (1987)
- Nagroda Sekcji Krytyków Teatralnych im. S. I. Witkiewicza (1988)
- Nagroda Specjalna Jury 19. FPFF za „Spis cudzołożnic” (1994)
- Nagroda Miasta Krakowa (1995)
- Złote Lwy 22. FPFF za „Historie miłosne” (1997)
- Paszport „Polityki” (1997)
- Nagroda Specjalna Jury 24. FPFF za „Tydzień z życia mężczyzny” (1999)
- Orzeł za rolę drugoplanową w „Personie non grata” (2005)
- Laur Krakowa XXI wieku (2006)
- Nagroda za najlepszy scenariusz 32. FPFF za „Korowód” (2007)
- Doktorat honoris causa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (2007)
- Złota Kaczka dla najlepszego aktora komediowego stulecia (2008)
- Wielka Nagroda Festiwalu „Dwa Teatry – Sopot 2012” (z Anną Seniuk)
- Złote Berło Fundacji Kultury Polskiej (2012)
- Nagroda Specjalna Jury 39. FPFF w Gdyni za „Obywatela” (2014)
- Mocny Solanin, Solanin Film Festiwal (2017)
- Orzeł za osiągnięcia życia (2018)
- Nagroda 100-lecia ZAiKS-u (2020)
- Tytuł Ambasadora Polszczyzny w Mowie (2021)
Życie prywatne i rodzina
W 1971 roku poślubił Barbarę Kóskę, skrzypaczkę, późniejszą artystkę Capelli Cracoviensis i założycielkę zespołu Amar Corde, którą znał od dzieciństwa. Mieli dwoje dzieci: Macieja, również aktora (ur. 1975), i Mariannę (ur. 1982), artystkę wizualną. Jerzy Stuhr określał się jako „Mitteleuropejczyk”. Interesował się piłką nożną, kibicował Polonii Bytom i Wiśle Kraków, a w 2012 roku został ambasadorem Mistrzostw Europy rozgrywanych w Polsce i na Ukrainie.
17 października 2022 roku w Krakowie, prowadząc pojazd w stanie nietrzeźwości, spowodował kolizję drogową i potrącił motocyklistę. 30 czerwca 2023 roku Sąd Okręgowy w Krakowie prawomocnie skazał go na 12 tys. zł grzywny oraz trzyletni zakaz prowadzenia pojazdów, a także nakazał zapłatę 6 tys. zł na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Jego późniejsze wypowiedzi, w których bagatelizował zdarzenie i twierdził, że sam padł ofiarą medialnej nagonki, spotkały się z krytyką.
Ciekawostki o Jerzym Stuhrze
- Zadebiutował na ekranie jako stażysta w „Milionie za Laurę” (1971), zanim jeszcze obronił dyplom aktorski w 1972 roku.
- Piosenka „Śpiewać każdy może”, wykonana na Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu w 1977 roku, celowo łamała konwencje festiwalowych przebojów i zyskała odniesienia w polskiej popkulturze.
- Przez kilka lat po 1980 roku uczył i grał we Włoszech – w Bolonii, Trieście, Palermo i Florencji – a w 1982 roku otrzymał włoską nagrodę za opanowanie języka włoskiego.
- Użyczył głosu Osłowi w polskiej wersji „Shreka” i jego kontynuacjach.
- Dwukrotnie był rektorem PWST w Krakowie – w latach 1990–1996 oraz 2002–2008.
- W filmie „Obywatel” (2014) wystąpił razem z synem Maciejem Stuhrem, którego sam wyreżyserował.
- W 2008 roku został wybrany najlepszym aktorem komediowym stulecia i otrzymał za to Złotą Kaczkę.
- Napisał kilka książek, w tym rodzinną historię „Stuhrowie. Historie rodzinne” (2008) oraz „Sercową chorobę, czyli moje życie w sztuce” (1992) o życiu po zawale serca.
Jerzy Stuhr – pytania i odpowiedzi
Kiedy zmarł Jerzy Stuhr?
Zmarł 9 lipca 2024 roku w Krakowie w wieku 77 lat, po latach zmagań z chorobą nowotworową i powikłaniami kardiologicznymi.
Ile lat miał Jerzy Stuhr?
Urodził się 18 kwietnia 1947 roku w Krakowie, a zmarł 9 lipca 2024 roku, miał więc 77 lat.
Za jakie role jest najbardziej znany Jerzy Stuhr?
Najpopularniejsze to Maks Paradys w „Seksmisji” (1983), komisarz Ryba w „Kilerze” i „Kiler-ów 2-óch” oraz głos Osła w polskiej wersji „Shreka”. W dorobku ma też role u Krzysztofa Kieślowskiego („Blizna”, „Amator”, „Spokój”) i Andrzeja Wajdy („Bez znieczulenia”).
Czy Jerzy Stuhr był ojcem Macieja Stuhra?
Tak. Maciej Stuhr, aktor urodzony w 1975 roku, jest synem Jerzego Stuhra. Ojciec i syn wystąpili razem w filmie „Obywatel” (2014), który Jerzy Stuhr sam wyreżyserował.
Jakie funkcje pełnił Jerzy Stuhr w PWST w Krakowie?
Był rektorem Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie w dwóch kadencjach: w latach 1990–1996 oraz 2002–2008.
Jakie filmy wyreżyserował Jerzy Stuhr?
„Spis cudzołożnic” (1994/1995), „Historie miłosne” (1997), „Tydzień z życia mężczyzny” (1999), „Duże zwierzę” (2000), „Pogoda na jutro” (2003), „Korowód” (2007) oraz „Obywatel” (2014).
Na co chorował Jerzy Stuhr?
Przeszedł dwa zawały serca (1988 i 2016), w 2011 roku zdiagnozowano u niego nowotwór krtani, w 2020 roku udar mózgu, a w 2023 roku wznowę choroby nowotworowej, po której przeszedł zabieg usunięcia krtani. Zmarł rok później.
Zobacz także
Źródła
- Jerzy Stuhr – Wikipedia
pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_Stuhr - Jerzy Stuhr – Wikidata (Q55369)
wikidata.org/wiki/Q55369 - Jerzy Stuhr – FilmPolski.pl
filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111973 - Jerzy Stuhr – Filmweb
filmweb.pl/person/Jerzy+Stuhr-110 - Jerzy Stuhr – FDB.pl
fdb.pl/osoba/1741-jerzy-stuhr - Zdjęcie: Grzegorz Gołębiowski, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 4.0
commons.wikimedia.org/wiki/File:Jerzy_Stuhr_27_stycznia_2018_(cropped2).jpg
creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl