Biografia Mariana Opanii
Dzieciństwo i edukacja
Marian Opania urodził się 1 lutego 1943 roku w Puławach jako drugi syn Juliana i Jadwigi. Jego ojciec, oficer piechoty Wojska Polskiego, zginął w powstaniu warszawskim. W 1960 roku ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. A.J. ks. Czartoryskiego w Puławach, a w 1964 roku – Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie (dziś Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza). Na jednym roku studiowali z nim między innymi Jan Englert, Damian Damięcki, Andrzej Zaorski, Irena Karel, Barbara Sołtysik i Jolanta Wołłejko.
Kariera teatralna
Jeszcze jako student, w grudniu 1963 roku, zagrał w dyplomowym spektaklu „Pastorałka” Leona Schillera. Zawodowy debiut teatralny miał miejsce w październiku 1964 roku – rolą Księcia Edwarda w „Edwardzie II” Christophera Marlowe'a w reżyserii Stanisława Bugajskiego rozpoczął pracę w Teatrze Klasycznym w Warszawie, gdzie występował do 1972 roku. Następnie związał się z Teatrem Studio, gdzie brał udział m.in. w spektaklach Józefa Szajny – „Witkacym” (1972, role Bałandaszka i Króla Ryszarda III) oraz „Życiu i śmierci króla Jana” Shakespeare'a (rola Filipa, 1975). W 1978 roku występował w Teatrze Kwadrat, a w latach 1979–1981 w Teatrze Komedia.
Od 1981 roku jest aktorem Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie – współpraca ta trwa nieprzerwanie już 45 lat. Na tej scenie zagrał między innymi Legendre'a w „Śmierci Dantona” Büchnera (1982), Ozryka w „Hamlecie” (1983), Pyckala w „Trans-Atlantyku” Gombrowicza (1984), Rubaszowa w „Ciemności w południe” Koestlera (1989), Dyndalskiego w „Zemście” Fredry (1990), Kubusia w „Kubusiu Fataliście i jego panu” Diderota (1993), Króla Ignacego w „Iwonie, księżniczce Burgunda” Gombrowicza (1994), Bartola w „Cyruliku sewilskim” (2006) oraz Sama w „Powrocie do domu” Pintera (2007). W 2017 roku wystąpił jako André w dramacie „Ojciec” Floriana Zellera, a w 2022 roku zagrał Kloszarda i wyreżyserował „Meneliadę” Jerzego Niemczuka.
Film
W 1962 roku, w wieku 19 lat, zadebiutował na ekranie rolą Miśka w noweli „Warszawa” z filmu „Miłość dwudziestolatków” Andrzeja Wajdy. Za role Pawła w „Skoku” i Truchaczka w „Sąsiadach” otrzymał w 1970 roku Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego. Jedną z najbardziej złożonych kreacji aktora była tytułowa postać Tadeusza w „Palcu bożym” Antoniego Krauzego (1972) – młodego prowincjusza walczącego o realizację marzeń.
W 1981 roku zagrał Winkla w „Człowieku z żelaza” Andrzeja Wajdy, nagrodzonym Złotą Palmą na 34. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes. Popularność przyniosły mu również role komediowe – w serialu Stanisława Barei „Zmiennicy” (1986), a także w „Rozmowach kontrolowanych” Sylwestra Chęcińskiego (1991) i „Saunie” Filipa Bajona (1992). Później zagrał m.in. w „Małej maturze 1947” Janusza Majewskiego (2010), „Wałęsie. Człowieku z nadziei” Andrzeja Wajdy (2013, ponownie jako Winkel, w scenach archiwalnych), „Bogach” Łukasza Palkowskiego (2014, jako prof. Jan Nielubowicz) oraz w komedii „7 rzeczy, których nie wiecie o facetach” Kingi Lewińskiej (2016).
Telewizja
Od 1965 roku Opania jest związany z Teatrem Telewizji, gdzie wystąpił w blisko stu spektaklach. W serialach zapamiętano go przede wszystkim jako profesora Tadeusza Zyberta, dyrektora naczelnego szpitala w „Na dobre i na złe” (od 1999), oraz jako Andrzeja Przybysza, ojca tytułowej bohaterki, w „Prawie Agaty” (2012–2015). Grał też dziadka Leona Bystrzyckiego w „Bulionerzach” (2004–2011).
Kabaret i piosenka aktorska
Opania jest też znanym wykonawcą piosenki aktorskiej i artystą kabaretowym. Wraz z Wiktorem Zborowskim tworzył kabaret „Super-duo”, przez wiele lat współpracował z Marcinem Wolskim i kabaretem „60-tka”, a także z Teatrem Scena Prezentacje w Warszawie. Śpiewał utwory Włodzimierza Wysockiego, Bułata Okudżawy i Jacques'a Brela (w tłumaczeniu Wojciecha Młynarskiego) oraz teksty Antoniego Słonimskiego, Juliana Tuwima, Mariana Hemara, Jonasza Kofty i Jana Pietrzaka. W 2015 roku nagrał płytę „Opania Cohen Nohavica” z piosenkami Leonarda Cohena i Jaromíra Nohavicy. Wziął też udział w blisko dwustu przedstawieniach Teatru Polskiego Radia.
Kalendarium kariery
- 1943Urodzony 1 lutego w Puławach.
- 1960Kończy I Liceum Ogólnokształcące im. A.J. ks. Czartoryskiego w Puławach.
- 1962Debiut filmowy – rola Miśka w noweli „Warszawa” („Miłość dwudziestolatków”) Andrzeja Wajdy.
- 1964Dyplom PWST w Warszawie. Debiut teatralny rolą Księcia Edwarda w „Edwardzie II” w Teatrze Klasycznym.
- 1970Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego za role w „Skoku” i „Sąsiadach”.
- 1972Rola Tadeusza w „Palcu bożym” Antoniego Krauzego oraz Bałandaszka w „Witkacym” Józefa Szajny.
- 1978Aktor Teatru Kwadrat w Warszawie.
- 1981Wstępuje do zespołu Teatru Ateneum. Rola Winkla w „Człowieku z żelaza” Andrzeja Wajdy (Złota Palma w Cannes).
- 1986Rola w serialu „Zmiennicy” Stanisława Barei.
- 1988Odznaka Honorowa „Zasłużony Działacz Kultury”.
- 1992Rola Jurija w „Saunie” Filipa Bajona i nagroda na Festiwalu Polskiej Twórczości Telewizyjnej.
- 1999Zaczyna grać profesora Zyberta w serialu „Na dobre i na złe”.
- 2003Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
- 2004Nagroda Teatru Polskiego Radia Wielki Splendor.
- 2009Złoty Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis”.
- 2012Rola ojca Agaty w serialu „Prawo Agaty”.
- 2014Rola profesora Jana Nielubowicza w „Bogach” Łukasza Palkowskiego.
- 2015Płyta „Opania Cohen Nohavica” z piosenkami Leonarda Cohena i Jaromíra Nohavicy.
- 2024Rola Józka w filmie „Dalej Jazda!”.
Najważniejsze role teatralne
| Rok | Rola | Spektakl / autor | Teatr |
|---|---|---|---|
| 1963 | Prologus, Bartos | „Pastorałka”, L. Schiller (spektakl dyplomowy) | PWST Warszawa |
| 1964 | Książę Edward | „Edward II”, Ch. Marlowe | Teatr Klasyczny |
| 1972 | Bałandaszek, Król Ryszard III | „Witkacy”, reż. J. Szajna | Teatr Studio |
| 1978 | Menato | „Miłość pod Padwą”, A. Beolco | Teatr Kwadrat |
| 1982 | Legendre | „Śmierć Dantona”, G. Büchner | Teatr Ateneum |
| 1983 | Ozryk | „Hamlet”, W. Shakespeare | Teatr Ateneum |
| 1984 | Pyckal | „Trans-Atlantyk”, W. Gombrowicz | Teatr Ateneum |
| 1989 | Rubaszow | „Ciemność w południe”, A. Koestler | Teatr Ateneum |
| 1990 | Dyndalski | „Zemsta”, A. Fredro | Teatr Ateneum |
| 1993 | Kubuś | „Kubuś Fatalista i jego pan”, D. Diderot | Teatr Ateneum |
| 1994 | Król Ignacy | „Iwona, księżniczka Burgunda”, W. Gombrowicz | Teatr Ateneum |
| 2006 | Bartolo | „Cyrulik sewilski”, Rossini/Beaumarchais | Teatr Ateneum |
| 2007 | Sam | „Powrót do domu”, H. Pinter | Teatr Ateneum |
| 2010 | Pan Jowialski | „Pan Jowialski”, A. Fredro | Teatr Polonia |
| 2013 | rola w monodramie | „W progu, czyli tajemnica zaniechanych spodni”, G. Berger | Teatr Ateneum |
| 2017 | André | „Ojciec”, F. Zeller | Teatr Ateneum |
| 2022 | Kloszard (też reżyseria) | „Meneliada”, J. Niemczuk | Teatr Ateneum |
Filmografia – wybór
| Rok | Tytuł | Rola | Reżyseria |
|---|---|---|---|
| 1962 | Miłość dwudziestolatków (nowela „Warszawa”) | Misiek (debiut) | Andrzej Wajda |
| 1967 | Skok | Paweł | – |
| 1969 | Sąsiedzi | Truchaczek | – |
| 1972 | Palec boży | Tadeusz Kasprzak | Antoni Krauze |
| 1981 | Człowiek z żelaza | Winkel | Andrzej Wajda |
| 1986 | Zmiennicy (serial) | Ceglarek i in. | Stanisław Bareja |
| 1991 | Rozmowy kontrolowane | Zenon Zambik, generał SB | Sylwester Chęciński |
| 1992 | Sauna | Jurij | Filip Bajon |
| 1999 | Na dobre i na złe (serial, od 1999) | prof. Tadeusz Zybert | – |
| 2004 | Bulionerzy (serial, 2004–2011) | dziadek Leon Bystrzycki | – |
| 2010 | Mała matura 1947 | profesor Schlapka | Janusz Majewski |
| 2012 | Prawo Agaty (serial, 2012–2015) | Andrzej Przybysz, ojciec Agaty | – |
| 2013 | Wałęsa. Człowiek z nadziei | Winkel (sceny archiwalne) | Andrzej Wajda |
| 2014 | Bogowie | prof. Jan Nielubowicz | Łukasz Palkowski |
| 2016 | 7 rzeczy, których nie wiecie o facetach | ojciec Stefana | Kinga Lewińska |
| 2019 | Czarny mercedes | ogrodnik | – |
| 2022 | Koniec świata, czyli kogel-mogel 4 | Leopold Kapusta | – |
| 2024 | Dalej Jazda! | Józiek | – |
Nagrody i odznaczenia
Odznaczenia państwowe
- Odznaka Honorowa „Zasłużony Działacz Kultury” (1988)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2003)
- Złoty Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2009)
Nagrody artystyczne
- Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego tygodnika „Ekran” za role w „Skoku” i „Sąsiadach” (1970)
- Nagroda na Festiwalu Polskiej Twórczości Telewizyjnej za rolę w spektaklu „Moskwa – Pietuszki” (1992)
- Nagroda za najlepszą rolę męską na Festiwalu Polskiej Twórczości Telewizyjnej za film „Sauna” (1993)
- Nagroda Teatru Polskiego Radia Wielki Splendor (2004)
Życie prywatne i rodzina
Marian Opania jest żonaty z Anną, którą poznał w 1960 roku. Mają dwoje dzieci: syna Bartosza Opanię, również aktora, oraz córkę Magdalenę. Prywatnie aktor zajmuje się amatorsko rzeźbą.
Ciekawostki o Marianie Opanii
- Jego ojciec, Julian Opania, oficer piechoty Wojska Polskiego, zginął w powstaniu warszawskim.
- Na ekranie zadebiutował w wieku zaledwie 19 lat, obsadzony przez Andrzeja Wajdę w „Miłości dwudziestolatków” (1962).
- Z Teatrem Ateneum w Warszawie związany jest nieprzerwanie od 1981 roku – to już 45 lat.
- Razem z Wiktorem Zborowskim tworzył kabaret „Super-duo”.
- Śpiewa piosenki Włodzimierza Wysockiego, Bułata Okudżawy i Jacques'a Brela; w 2015 roku nagrał płytę z utworami Leonarda Cohena i Jaromíra Nohavicy.
- Jego syn Bartosz Opania również jest aktorem.
- Jest rzeźbiarzem amatorem.
- Grał profesora Zyberta w „Na dobre i na złe” oraz ojca Agaty w „Prawie Agaty” – dwie z najdłużej emitowanych polskich telenowel.
Marian Opania – pytania i odpowiedzi
Ile lat ma Marian Opania?
Marian Opania urodził się 1 lutego 1943 roku w Puławach, ma więc 83 lata. Na ekranie zadebiutował w 1962 roku, a na zawodowej scenie teatralnej w 1964 roku.
W jakim teatrze gra Marian Opania?
Od 1981 roku Marian Opania jest aktorem Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie, czyli już 45 lat. Wcześniej występował w Teatrze Klasycznym (1964–1972), Teatrze Studio (1972–1977), Teatrze Kwadrat (1978) i Teatrze Komedia (1979–1981).
Jakie są najważniejsze role filmowe Mariana Opanii?
Do najbardziej rozpoznawalnych należą: Winkel w „Człowieku z żelaza” Andrzeja Wajdy (1981, Złota Palma w Cannes), Zenon Zambik w „Rozmowach kontrolowanych” Sylwestra Chęcińskiego (1991), Jurij w „Saunie” Filipa Bajona (1992), profesor Zybert w serialu „Na dobre i na złe” (od 1999) oraz profesor Jan Nielubowicz w „Bogach” Łukasza Palkowskiego (2014).
Czym oprócz aktorstwa filmowego i teatralnego zajmuje się Marian Opania?
Jest wykonawcą piosenki aktorskiej – śpiewa utwory Włodzimierza Wysockiego, Bułata Okudżawy i Jacques'a Brela w tłumaczeniu Wojciecha Młynarskiego. Tworzył też kabaret „Super-duo” razem z Wiktorem Zborowskim, a w 2015 roku nagrał płytę „Opania Cohen Nohavica” z piosenkami Leonarda Cohena i Jaromíra Nohavicy.
Kim jest syn Mariana Opanii?
Synem Mariana Opanii jest Bartosz Opania, również aktor. Marian Opania ma też córkę Magdalenę; z żoną Anną jest razem od 1960 roku.
Za co Marian Opania otrzymał Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego?
Nagrodę tygodnika „Ekran” dla najlepszego młodego aktora roku otrzymał w 1970 roku za role Pawła w „Skoku” i Truchaczka w „Sąsiadach”.
Jakie odznaczenia państwowe otrzymał Marian Opania?
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2003) oraz Złoty Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2009). Wcześniej, w 1988 roku, otrzymał Odznakę Honorową „Zasłużony Działacz Kultury”.
Zobacz także
- Lista polskich aktorów
- Teatr Kwadrat w Warszawie
- Teatr Komedia w Warszawie
- Teatry w Warszawie
- Jan Englert
- Janusz Gajos
- Bogusław Linda
Źródła
- Marian Opania – Wikipedia
pl.wikipedia.org/wiki/Marian_Opania - Marian Opania – Wikidata
wikidata.org/wiki/Q1896685 - Marian Opania – FilmPolski.pl
filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111507 - Marian Opania – Filmweb
filmweb.pl/person/Marian+Opania-272 - Marian Opania – FDB.pl
fdb.pl/osoba/11684-marian-opania - Marian Opania – Encyklopedia Teatru Polskiego (Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego)
encyklopediateatru.pl/osoby/39/a - Zdjęcie: Sławek Skonieczny, Wikimedia Commons (Flickr), licencja CC BY-SA 2.0
commons.wikimedia.org/wiki/File:Marian_Opania_2.jpg
creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/deed.pl