Biografia Ryszarda Kotysa
Dzieciństwo i edukacja
Ryszard Czesław Kotys urodził się 20 marca 1932 roku w Mniowie jako syn Czesława Kotasa (1903–1984) i Ireny (ok. 1912–1984). Rodzinne nazwisko brzmiało Kotas – na scenie i w filmie posługiwał się formą Kotys. W 1953 roku ukończył Państwową Wyższą Szkołę Aktorską w Krakowie (dziś Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego).
Kariera teatralna: jedenaście angaży w ośmiu miastach
Zadebiutował na scenie Teatru im. Stefana Żeromskiego w Kielcach (1953–1954). Przez kolejne dekady występował w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (1954–1955), Teatrze Ludowym w Krakowie-Nowej Hucie (1955–1964), dwukrotnie w Teatrze Polskim we Wrocławiu (1964–1972 i 1978–1982), Teatrze Dramatycznym im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku (1972–1973), Teatrze im. Ludwika Solskiego w Tarnowie (1973–1975), Teatrze Dramatycznym im. Jana Kochanowskiego w Opolu (1975–1978) oraz dwukrotnie w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi (1982–1986 i 1990–1997), gdzie zajmował się również reżyserią.
Za role teatralne otrzymał kilka nagród festiwalowych: w 1963 roku wyróżnienie na IV Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu za rolę Macieja w „Kondukcie”, w 1982 roku Nagrodę Wrocławskiego Towarzystwa Przyjaciół Teatru za epizod w „Po Hamlecie” Jerzego Żurka, a w 1986 roku nagrodę na XXV Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu za rolę w „Kreacji” Ireneusza Iredyńskiego.
Film, telewizja i „Świat według Kiepskich”
Zadebiutował na ekranie w 1954 roku rolą Jacka w „Pokoleniu” Andrzeja Wajdy. Przez kolejne dekady grał głównie role drugoplanowe i epizodyczne – między innymi w „Rękopisie znalezionym w Saragossie” Wojciecha Jerzego Hasa (1964), „Sami swoi” Sylwestra Chęcińskiego (1967, rola sprzedawcy kota) oraz w serialach „Czterej pancerni i pies” i „Stawka większa niż życie” (1968, agent Wiehnert).
Powszechną popularność przyniosła mu dopiero rola Mariana Paździocha, sąsiada Ferdynanda Kiepskiego, którą grał przez 21 lat (1999–2021) w serialu „Świat według Kiepskich”. Wcześniej był jednym z branych pod uwagę kandydatów do roli głównego bohatera. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia w ostatnich latach życia wycofał się z występów teatralnych i filmowych, ale do końca grał Paździocha – w kilku ostatnich odcinkach (m.in. 577, 579–583, 585–588) użyczał już tylko głosu. Po raz ostatni na wielkim ekranie wystąpił w 2018 roku w roli krawca w filmie Jacka Gwizdały „Klecha”.
Kalendarium kariery
- 1932Urodzony 20 marca w Mniowie jako Ryszard Kotas.
- 1953Dyplom Państwowej Wyższej Szkoły Aktorskiej w Krakowie. Debiut w Teatrze im. Stefana Żeromskiego w Kielcach.
- 1954Debiut filmowy – rola Jacka w „Pokoleniu” Andrzeja Wajdy.
- 1955Angaż w Teatrze Ludowym w Krakowie-Nowej Hucie (do 1964).
- 1963Wyróżnienie na IV Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu za rolę w „Kondukcie”.
- 1964Przenosi się do Teatru Polskiego we Wrocławiu.
- 1967Rola sprzedawcy kota w komedii „Sami swoi” Sylwestra Chęcińskiego.
- 1968Agent Wiehnert w serialu „Stawka większa niż życie”.
- 1982Nagroda Wrocławskiego Towarzystwa Przyjaciół Teatru za rolę w „Po Hamlecie”. Przenosi się do Teatru im. Jaracza w Łodzi.
- 1986Nagroda na XXV Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych za rolę w „Kreacji” Iredyńskiego.
- 1990Powrót do Teatru Polskiego we Wrocławiu (do 1997, z przerwą).
- 1997Kończy stały angaż teatralny w Teatrze im. Jaracza w Łodzi.
- 1998Nagroda Artystyczna Wojewody Łódzkiego.
- 1999Rozpoczyna rolę Mariana Paździocha w „Świecie według Kiepskich”. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
- 2001Rola setnika w filmie „Wiedźmin” Marka Brodzkiego.
- 2014Epizod w filmie biograficznym „Bogowie” Łukasza Palkowskiego.
- 2018Ostatnia rola filmowa – krawiec w „Klesze” Jacka Gwizdały.
- 2021Umiera 27 stycznia w Poznaniu, w wieku 88 lat, po zakażeniu COVID-19.
- 2022W Mniowie odsłonięto poświęcone mu tablicę pamiątkową i mural.
Najważniejsze role teatralne
| Rok | Rola | Spektakl / autor | Teatr |
|---|---|---|---|
| 1963 | Maciej | „Kondukt” | Teatr Ludowy w Krakowie-Nowej Hucie |
| 1982 | rola epizodyczna | „Po Hamlecie”, J. Żurek | Teatr Polski we Wrocławiu |
| 1986 | rola w „Kreacji” | „Kreacja”, I. Iredyński | Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi |
Filmografia – wybór
| Rok | Tytuł | Rola | Reżyseria |
|---|---|---|---|
| 1954 | Pokolenie | Jacek (debiut) | Andrzej Wajda |
| 1956 | Zemsta | hajduk | A. Bohdziewicz, B. Korzeniewski |
| 1964 | Rękopis znaleziony w Saragossie | sługa ojca van Wordena | Wojciech Jerzy Has |
| 1966 | Czterej pancerni i pies (serial) | radziecki saper | K. Nałęcki, A. Czekalski |
| 1967 | Sami swoi | sprzedawca kota | Sylwester Chęciński |
| 1968 | Stawka większa niż życie (serial) | agent Wiehnert | J. Morgenstern, A. Konic |
| 1968 | Lalka | licytant | Wojciech Jerzy Has |
| 1995 | Kamień na kamieniu | chłop | Ryszard Ber |
| 1999–2021 | Świat według Kiepskich (serial) | Marian Paździoch | O. Khamidov, P. Yoka, A. Drabiński |
| 2000 | Sezon na leszcza | mąż starszej kobiety | Bogusław Linda |
| 2001 | Wiedźmin | setnik | Marek Brodzki |
| 2007 | Ekipa (serial) | wicepremier Krzysztof Buczek | Agnieszka Holland |
| 2010 | Erratum | ojciec Michała | Marek Lechki |
| 2014 | Bogowie | członek komisji etyki lekarskiej | Łukasz Palkowski |
| 2018 | Klecha | krawiec (ostatnia rola) | Jacek Gwizdała |
Nagrody i odznaczenia
Odznaczenia państwowe
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1999)
Nagrody artystyczne
- Wyróżnienie na IV Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu za rolę w „Kondukcie” (1963)
- Nagroda Wrocławskiego Towarzystwa Przyjaciół Teatru za rolę w „Po Hamlecie” (1982)
- Nagroda na XXV Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu za rolę w „Kreacji” (1986)
- Nagroda Artystyczna Wojewody Łódzkiego (1998)
Życie prywatne i rodzina
Ryszard Kotys był dwukrotnie żonaty. Rozwiódł się z pierwszą żoną, scenografką Barbarą Wojtkowską (zm. 2017), z którą miał syna Piotra (ur. 1956), kapitana żeglugi wielkiej. W latach 80. ożenił się z młodszą o 26 lat aktorką Kamilą Sammler, z którą miał syna Eryka (ur. 1987). Pod koniec życia mieszkał w Lusowie pod Poznaniem.
Na początku 2017 roku trafił do szpitala z powodu zapalenia płuc. Pod koniec życia zmagał się z demencją i problemami z poruszaniem się. W styczniu 2021 roku wykryto u niego zakażenie COVID-19; zmarł po kilku dniach hospitalizacji. Został pochowany na cmentarzu w Lusowie, w ceremonii o charakterze świeckim.
Ciekawostki o Ryszardzie Kotysie
- Naprawdę nazywał się Kotas – na scenie i w filmie posługiwał się nazwiskiem Kotys.
- Zanim dostał rolę Paździocha, był jednym z branych pod uwagę kandydatów do roli głównego bohatera w „Świecie według Kiepskich”.
- Rolę Mariana Paździocha grał przez 21 lat, od 1999 do 2021 roku, praktycznie do śmierci.
- W kilku ostatnich odcinkach serialu, gdy stan zdrowia mu już nie pozwalał na występy przed kamerą, użyczał wyłącznie głosu.
- Ostatni raz na wielkim ekranie pojawił się w 2018 roku, w roli krawca w filmie „Klecha”.
- W ciągu kariery zmienił jedenaście angaży w ośmiu teatrach repertuarowych w różnych miastach Polski.
- Zmarł w wieku 88 lat, w wyniku powikłań po zakażeniu COVID-19; pogrzeb miał charakter świecki.
- We wrześniu 2022 roku w rodzinnym Mniowie odsłonięto poświęcone mu tablicę pamiątkową i mural.
Ryszard Kotys – pytania i odpowiedzi
Ile lat miał Ryszard Kotys?
Urodził się 20 marca 1932 roku w Mniowie, a zmarł 27 stycznia 2021 roku w Poznaniu w wieku 88 lat.
Jaką rolę grał Ryszard Kotys w Świecie według Kiepskich?
Grał Mariana Paździocha, sąsiada Ferdynanda Kiepskiego, przez 21 lat, od 1999 do 2021 roku.
Czy Ryszard Kotys miał zagrać Ferdka Kiepskiego?
Tak, był jednym z branych pod uwagę kandydatów do głównej roli w serialu. Ostatecznie zagrał sąsiada Paździocha, w którego wcielał się aż do śmierci.
W jakich teatrach grał Ryszard Kotys?
Kolejno w Kielcach, Gdańsku (Teatr Wybrzeże), Krakowie-Nowej Hucie (Teatr Ludowy), dwukrotnie we Wrocławiu (Teatr Polski), w Białymstoku, Tarnowie, Opolu oraz dwukrotnie w Łodzi (Teatr im. Stefana Jaracza).
Jaka była ostatnia rola filmowa Ryszarda Kotysa?
Rola krawca w filmie Jacka Gwizdały „Klecha” z 2018 roku – to jego ostatni występ na wielkim ekranie.
Jak zmarł Ryszard Kotys?
Zmarł 27 stycznia 2021 roku w szpitalu w Poznaniu, po kilku dniach hospitalizacji związanej z zakażeniem COVID-19. Został pochowany na cmentarzu w Lusowie, w ceremonii o charakterze świeckim.
Czy Ryszard Kotys naprawdę nazywał się inaczej?
Tak. Urodził się jako Ryszard Czesław Kotas – na scenie i w filmie występował pod nazwiskiem Kotys.
Zobacz także
- Lista polskich aktorów
- Marian Opania
- Piotr Fronczewski
- Wojciech Pszoniak
- Teatry we Wrocławiu
- Teatry w Krakowie
- Teatry w Polsce
Źródła
- Ryszard Kotys – Wikipedia
pl.wikipedia.org/wiki/Ryszard_Kotys - Ryszard Kotys – FilmPolski.pl
filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111425 - Ryszard Kotys – Filmweb
filmweb.pl/person/Ryszard+Kotys-509 - Ryszard Kotys – FDB.pl
fdb.pl/osoba/5483-ryszard-kotys - Ryszard Kotys – IMDb
imdb.com/name/nm0467876/ - Zdjęcie: Ja Fryta, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 2.0
commons.wikimedia.org/wiki/File:Ryszard_Kotys_2009.jpg
creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/deed.pl