Stanisław Tym

Biografia Stanisława Tyma

Młodość i edukacja

Stanisław Aleksy Tym urodził się 17 lipca 1937 roku w Małkini Górnej. W maju 1953 roku zdał maturę w XXVII Liceum Ogólnokształcącym im. Tadeusza Czackiego w Warszawie. Na przełomie lat 50. i 60. studiował między innymi na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej, na SGGW oraz w latach 1958–1959 na Wydziale Aktorskim PWST, żadnego z tych kierunków jednak nie ukończył. W 1964 roku zdał w Warszawie eksternistyczny egzamin aktorski u Stanisława Barei.

W 1956 roku został bramkarzem i szatniarzem w klubie studenckim „Stodoła”, a rok później zaczął tam występować jako aktor kabaretowy. Wtedy też pisał swoje pierwsze teksty satyryczne, między innymi dla Tadeusza Olszy i Jana Kobuszewskiego.

Studencki Teatr Satyryków i kabarety

W latach 1960–1972 współpracował z warszawskim Studenckim Teatrem Satyryków jako autor skeczy, aktor, reżyser i dyrektor. Jako aktor zadebiutował w STS-ie 25 października 1961 roku rolą w przedstawieniu „Oskarżeni” Agnieszki Osieckiej i Andrzeja Jareckiego. W 1968 roku wyreżyserował i zagrał w autorskiej sztuce „Kochany panie Ionesco!” (rola Pana z fajką), która okazała się wielkim przebojem. Był też współautorem tekstów i aktorem kabaretów Owca, Dudek (m.in. kultowy skecz „Ucz się, Jasiu” z 1970 roku), Lopek i Wagabunda.

Napisał scenariusz do spektaklu „Rozmowy przy wycinaniu lasu”, wystawionego prapremierowo w 1975 roku w Teatrze Kwadrat w reżyserii Edwarda Dziewońskiego; w 1999 roku sam wyreżyserował tę sztukę dla Teatru Telewizji i zagrał w niej epizodyczną rolę kierowcy. W latach 1983–1986 kierował Teatrem Dramatycznym w Elblągu, gdzie zagrał między innymi Koczkariowa w „Ożenku” Gogola (1985) i własne postaci w „Ciemnym grylażu” (1980 i 1986, współautorstwa z Jerzym Dobrowolskim). Od 1987 roku pracował głównie jako reżyser teatralny: w Teatrze Dramatycznym w Wałbrzychu, w Teatrze Rampa (1987–1994) i w Teatrze Powszechnym w Warszawie (1994–2006), gdzie w 1998 roku wystawił ciepło przyjętą „Szopkę Tyma z Brodą”.

Film: trylogia o Ryszardzie Ochódzkim

Jako aktor filmowy zadebiutował epizodyczną rolą powstańca w komedii Bronisława Broka „Cafe pod Minogą” (1959). Popularność przyniosła mu rola pasażera bez biletu, mylnie wziętego za kaowca, w „Rejsie” Marka Piwowskiego (1970). Zagrał też Zenka w komedii Stanisława Barei „Nie ma róży bez ognia” (1974) i kupca Jacobusa w „Smudze cienia” Andrzeja Wajdy (1976).

Równolegle rozwijał karierę scenarzysty: pod pseudonimem Andrzej Kill współtworzył scenariusze komedii Barei „Brunet wieczorową porą” (1976) i „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz?” (1978), w których też zagrał epizodyczne role. W 1980 roku, wspólnie z Bareją, napisał scenariusz „Misia” i stworzył w nim postać Ryszarda Ochódzkiego – rolę, z którą pozostał kojarzony do końca życia. Powrócił do niej w napisanych przez siebie „Rozmowach kontrolowanych” Sylwestra Chęcińskiego (1991, nagroda za najlepszy scenariusz na FPFF w Gdyni w 1992 roku) i w „Rysiu” (2007), który sam wyreżyserował, napisał i w którym zagrał główną rolę.

Felietonista i rysownik

Od 1972 roku był felietonistą czasopisma „Literatura”. Pisał także dla „Tygodnika Kulturalnego”, przez siedem lat dla „Wprost”, w latach 2001–2006 dla „Rzeczpospolitej”, a później był stałym felietonistą „Polityki”. Prezentował felietony również na autorskim kanale w serwisie YouTube, każde nagranie rozpoczynając i kończąc grą na harmonijce ustnej. Jako rysownik zadebiutował w 1955 roku, a jego rysunki satyryczne ukazywały się między innymi w „Tygodniku Kulturalnym”, „Rzeczpospolitej” i „Polityce”.

W styczniu 1976 roku podpisał Memoriał 101 – list protestacyjny przeciwko zmianom w konstytucji PRL – w efekcie czego trafił pod szczególny nadzór cenzury, a wszystkie jego spektakle zdjęto z afisza.

Ostatnie lata

W 2008 roku przeszedł operację po zdiagnozowaniu nowotworu żołądka. W ostatnich miesiącach życia chorował na amyloidozę. Po raz ostatni pokazał się publicznie 17 marca 2024 roku, uczestnicząc w premierze spektaklu „Ciemny grylaż” w reżyserii Cezarego Żaka w Och-Teatrze w Warszawie. Zmarł 6 grudnia 2024 roku w Warszawie w wieku 87 lat. Jego pogrzeb miał charakter świeckiej ceremonii; został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Kalendarium kariery

• 1937Urodzony 17 lipca w Małkini Górnej.
• 1959Debiut filmowy w „Cafe pod Minogą” Bronisława Broka.
• 1961Debiut teatralny w Studenckim Teatrze Satyryków, 25 października, w „Oskarżeni” Osieckiej i Jareckiego.
• 1968Reżyseruje i gra w autorskiej sztuce „Kochany panie Ionesco!” – wielki przebój STS-u.
• 1970Rola kaowca w „Rejsie” Marka Piwowskiego. Skecz „Ucz się, Jasiu” w kabarecie Dudek.
• 1975Prapremiera „Rozmów przy wycinaniu lasu” w Teatrze Kwadrat (scenariusz Tyma).
• 1976Scenariusz „Brunet wieczorową porą” Barei (pod pseudonimem Andrzej Kill).
• 1980Premiera „Misia” – scenariusz z Bareją i pierwsza rola Ryszarda Ochódzkiego.
• 1983Zostaje dyrektorem Teatru Dramatycznego w Elblągu (do 1986).
• 1991„Rozmowy kontrolowane” Sylwestra Chęcińskiego – powrót do roli Ochódzkiego.
• 1992Nagroda za najlepszy scenariusz na FPFF w Gdyni.
• 1994Zostaje reżyserem w Teatrze Powszechnym w Warszawie (do 2006).
• 1998Nagroda Kisiela dla najlepszego publicysty. Premiera „Szopki Tyma z Brodą”.
• 2004Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski.
• 2005Złoty Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis”.
• 2007Reżyseruje, pisze scenariusz i gra główną rolę w „Rysiu” – trzeciej odsłonie historii Ochódzkiego.
• 2010Otrzymuje tytuł Mistrza Mowy Polskiej.
• 2024Ostatni publiczny występ 17 marca. Umiera 6 grudnia w Warszawie w wieku 87 lat.

Role teatralne

Tym rzadko grał w cudzych spektaklach – większość jego udokumentowanych ról teatralnych pochodzi z przedstawień, które sam napisał lub wyreżyserował.

Filmografia – wybór

Nagrody i odznaczenia

Odznaczenia państwowe

Nagrody artystyczne

Życie prywatne i rodzina

Stanisław Tym ożenił się ze scenografką Anną Kokozow (ur. 1943, zm. 4 lipca 2023), która zagrała epizodyczną rolę pasażerki samolotu w „Misiu”. Po rozwodzie związał się z Anną Nastulanką. Miał młodszego brata, Antoniego Tyma, który zagrał epizodyczne role w „Misiu” (1980) i „Rysiu” (2007). Od 1978 roku mieszkał w Zakątach nad jeziorem Wigry. Był wegetarianinem i miłośnikiem zwierząt – w jego domu bywało jednocześnie kilkanaście psów.

Ciekawostki o Stanisławie Tymie

• Napisał scenariusze do całej trylogii o Ryszardzie Ochódzkim: „Misia”, „Rozmów kontrolowanych” i „Rysia”, którego też sam wyreżyserował.
• Scenariusz „Brunet wieczorową porą” napisał pod pseudonimem Andrzej Kill.
• W 1976 roku podpisał Memoriał 101 – list protestacyjny przeciwko zmianom w konstytucji PRL – po czym wszystkie jego spektakle zdjęto z afisza.
• Od 2015 roku w Warszawie odbywa się Bieg im. Stanisława Tyma, polegający na pokonaniu 793 stopni Pałacu Kultury i Nauki – nawiązanie do sceny z „Misia”.
• Jego imię nosi most w Kutnie, przy ulicy Stanisława Barei.
• W 1998 roku zostawił odcisk dłoni na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach.
• Prowadził autorski kanał na YouTube, każdy odcinek rozpoczynając i kończąc grą na harmonijce ustnej.
• Ostatni raz publicznie pojawił się 17 marca 2024 roku na premierze „Ciemnego grylażu” w Och-Teatrze.

Stanisław Tym – pytania i odpowiedzi

Zobacz także

• Lista polskich aktorów
• Teatr Kwadrat
• Krzysztof Kowalewski
• Włodzimierz Press
• Jan Kobuszewski
• Teatry w Warszawie

Źródła

• Stanisław Tym – Wikipedia
  pl.wikipedia.org/wiki/Stanisław_Tym
• Stanisław Tym – Encyklopedia teatru polskiego (e-teatr)
  encyklopediateatru.pl/osoby/394/stanislaw-tym
• Stanisław Tym – FilmPolski.pl
  filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111455
• Stanisław Tym – Filmweb
  filmweb.pl/person/Stanislaw+Tym-389
• Stanisław Tym – FDB.pl
  fdb.pl/osoba/4694-stanislaw-tym
• Stanisław Tym – IMDb (identyfikator ze zweryfikowanej właściwości Wikidata P345)
  imdb.com/name/nm0878957/
• Katarzyna Stoparczyk, „Tym. Człowiek szczery na trzy litery”, Wydawnictwo Otwarte 2025, ISBN 978-83-8399-002-6.
• Zdjęcie: Jarosław Roland Kruk (Jrkruk), Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 3.0
  commons.wikimedia.org/wiki/File:JKRUK_20100227_STANISLAW_TYM_W_BUSKU_DSC00489B.jpg
  creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.pl

Ostatnia aktualizacja: 20.09.2026